Türk Keneşi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Türk Keneşi
Flag of the Turkic Council.svg

  Üyeler
  Gözlemci Devletler
Kuruluş 3 Ekim 2009 (10 yıl önce) (2009-10-03)
Tür Siyasî ortaklık
Merkez İstanbul, Türkiye
(Genel Sekreterlik)
Bakü, Azerbaycan
(Parlamenterler Asamblesi)
Nur-Sultan, Kazakistan
(Türk Akademisi)
Üyeler  Azerbaycan
 Kazakistan
 Kırgızistan
 Özbekistan
 Türkiye
Gözlemci ülkeler
 Macaristan
 Türkmenistan
Resmî diller Azerice
Kazakça
Kırgızca
Türkçe
Özbekçe
İngilizce
Genel Sekreter Kazakistan Bağdad Amreyev
Onursal Başkan Nursultan Nazarbayev
Dönem Başkanı Kırgızistan Sooronbay Ceenbekov
Resmî site turkkon.org

Türk Keneşi (eski adı: Türk Konseyi) (AzericeTürk Şurası, KazakçaТүркі кеңесі, KırgızcaТүрк кеңеш, ÖzbekçeTurkiy Kengash, Туркий кенгаш, İngilizceTurkic Council), veya Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Keneşi (TDKÜİK veya TDKİK) 3 Ekim 2009'da Nahçıvan'da imzalanan Nahçıvan Anlaşması ile, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye arasında kurulmuş olan uluslararası örgüttür.

Özbekistan 30 Nisan 2018'de konseye katılma niyetinde olduğunu açıkladı.[1] 14 Eylül 2019'da Özbekistan'da Türk Keneşi'ne üye olmuştur.[2][3]

Bu iş birliği konseyinin kurulması fikri ilk olarak 2006 yılında Kazakistan Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev tarafından ileri atılmıştır.

24 Mayıs 2019 tarihinde Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın önerisi ve keneş üyelerinin oybirliği ile Nursultan Nazarbayev, Türk Keneşi ömür boyu onursal başkanı unvanını almıştır.[4]

2018 sonlarından bu yana, Macaristan gözlemci devlettir ve yakın zamanda Türk Keneşi'ne tam üyelik talebinde bulunabilir.[5]

Temelleri, 1992 yılından bu yana belli aralıklarla toplanan Türkçe Konuşan Ülkeler Zirvesi'ne dayanan keneşin kurumsal merkezleri İstanbul (Genel Sekreterlik), Bakü (Parlamenterler Asamblesi) ve Nur-Sultan (Türk Akademisi)'dir.

Organlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Keneşi'nin üç merkezi bulunmaktadır. Bunlar İstanbul, Bakü ve Nur-Sultan'dır. İstanbul Genel Sekreterliğin. Bakü, Parlamenterler Asamblesi'nin, Nur-Sultan ise Türk Akademisi'nin merkezidir.

Ülke devlet başkanları yılda bir kez resmî, bir kez de gayriresmi olarak çeşitli şehirlerde toplanır. Ayrıca üye ülkelerin dışişleri bakanları ve bürokratları da yıl içerisinde düzenli toplantılar gerçekleştirir. Meclis başkanları ve heyetleri Bakü'de toplanır.[6]

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye Devlet Başkanları tarafından Türk Keneşi'nin ilk Genel Sekreteri seçilen Türk diplomat Halil Akıncı, bu görevi Eylül 2010 – Eylül 2014 tarihleri arasında yürüttü.[7] 5 Haziran 2014 tarihinde Bodrum'da düzenlenen 4. Türk Keneşi Zirvesi sırasında üye ülkelerin Devlet Başkanları tarafından Ramil Hasanov'un ardından, Bağdad Amreyev üç yıl süreyle genel sekreter seçilmiştir.[8]

Bayrak[değiştir | kaynağı değiştir]

22 Ağustos 2012 tarihinde Bişkek'te toplanan 2. Türk Keneşi Dışişleri Bakanları toplantısında Türk Keneşi'nin resmî bayrağı kabul edildi. Bu bayrak dört üye ülkeye ait semboller içermektedir. Rengini Kazakistan bayrağından, ortasındaki güneşi Kırgızistan bayrağından, hilali Türkiye bayrağından ve 8 köşeli yıldızı ise Azerbaycan bayrağından almaktadır.

Üye ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Nüfus (2018) Alan (km²) GSYİH (nominal) (2018) Kişi başına GSYİH
(nominal) (2018)
Öngörülen Kişi başına GSYİH
(nominal) (2019)
 Azerbaycan 9,898,085 86,600 $39,207 milyar $4,097 $11,674
 Kazakistan 18,272,400 2,724,900 $179 milyar $9,709 $20,609
 Kırgızistan 6,309,300 199,900 $7,061 milyar $1,139 $1,898
 Özbekistan 32,653,900 447,400 $71,824 milyar $2,238
 Türkiye 80,810,525 783,562 $909 milyar $11,114 $13,301
Türk Keneşi 147,944,21 1520,1869 $1206,092 milyar $28,297 $13,718

Gözlemci ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Nüfus (2018) Alan (km²) GSYİH (nominal)
(2018)
Kişi başına GSYİH
(nominal) (2018)
 Macaristan 9,771,000 93,030 $163,541 milyar $16,723
 Türkmenistan 5,851,466 488,100 $42,355 milyar $7,645
Toplam 15,562,466 851,13 $205,896 milyar $24,368

Olası gelecek üye ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Nüfus (2018) Alan (km²) GSYİH (nominal)
(2018)
Kişi başına GSYİH
(nominal) (2018)
 Kuzey Kıbrıs 335,455 3,355 $4,032 milyar $15,109
Toplam 335,455 3,355 $4,032 milyar $15,109

Zirveler[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Konseyi 6. Zirvesi aile fotoğrafı
Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirveleri (1992-2010)
Tarih Ev Sahibi Ülke Ev Sahibi Şehir Ev Sahibi Lider Notlar
1. 30 Ekim 1992  Türkiye Ankara Turgut Özal
12 Temmuz 1993  Kazakistan Almatı Nursultan Nazarbayev Almatı Anlaşması: TÜRKSOY'un kuruluşu
2. 18 Ekim 1994  Türkiye İstanbul Süleyman Demirel
3. 28 Ağustos 1995  Kırgızistan Bişkek Askar Akayev
4. 21 Ekim 1996  Özbekistan Taşkent İslam Kerimov
5. 9 Haziran 1998  Kazakistan Astana Nursultan Nazarbayev
6. 8 Nisan 2000  Azerbaycan Bakü Haydar Aliyev
7. 26 Nisan 2001  Türkiye İstanbul Ahmet Necdet Sezer
8. 17 Kasım 2006  Türkiye Antalya Ahmet Necdet Sezer
21 Kasım 2008  Türkiye İstanbul Abdullah Gül İstanbul Anlaşması: TÜRKPA'nın kuruluşu
9. 3 Ekim 2009  Azerbaycan Nahçıvan İlham Aliyev Nahçıvan Anlaşması: Türk Keneşi'nin kuruluşu
10. 15 Eylül 2010  Türkiye İstanbul Abdullah Gül
Türk Keneşi Zirveleri (2011-günümüz)
Tarih Ev Sahibi Ülke Ev Sahibi Şehir Ev Sahibi Lider Konu
1. 20-21 Ekim 2011  Kazakistan Almatı Nursultan Nazarbayev Ekonomik ve Ticaret İşbirliği
2. 22-23 Ağustos 2012  Kırgızistan Bişkek Almazbek Atambayev Eğitim, Bilim ve Kültür İşbirliği[9]
3. 15-16 Ağustos 2013  Azerbaycan Kabala İlham Aliyev Ulaşım İşbirliği[10]
4. 4-5 Haziran 2014  Türkiye Bodrum Abdullah Gül Turizm İşbirliği[11]
5. 10-11 Eylül 2015  Kazakistan Astana Nursultan Nazarbayev Medya ve Enformasyon İşbirliği
6. 1-3 Eylül 2018  Kırgızistan Bişkek Sooronbay Ceenbekov Gençlik ve Ulusal Sporlar[12]
7. 15 Ekim 2019  Azerbaycan Bakü İlham Aliyev

Genel Sekreterler[değiştir | kaynağı değiştir]

# İsim Ülke Görev Başlangıcı Görev Bitişi
1 Halil Akıncı  Türkiye 3 Ekim 2009 16 Eylül 2014
2 Ramil Hasan  Azerbaycan 16 Eylül 2014 3 Eylül 2018
3 Bağdad Amreyev  Kazakistan 3 Eylül 2018 Görevde

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Uzbekistan decides to join 'Turkic alliance' during Erdogan's visit". hurriyetdailynews.com. Erişim tarihi: 2018-04-30. 
  2. ^ http://www.aa.com.tr/tr/turkiye/guclu-kardeslik-baglari-turk-konseyi-bayragi-altinda-yeni-boyutlar-kazanacak/1583934
  3. ^ http://www.mfa.gov.tr/no_272_-ozbekistan-in-turk-konseyi-ne-tam-uye-olarak-katilimi-hk.tr.mfa
  4. ^ "Nazarbayev'e Türk Konseyi Ömür Boyu Onursal Başkanı Unvanı Verilmesi Hakkında Açıklama". Turkkon.org. 24 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ "Hungary is now part of the assembly of "Turkic Speaking Countries"". Hungarian Free Press (İngilizce). 2018-11-25. Erişim tarihi: 2019-06-01. 
  6. ^ "Organizasyon şeması". Turkkon.org. 22 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  7. ^ http://www.turkkon.org/tr-TR/eski-genel-sekreterler/2/678
  8. ^ http://www.turkkon.org/tr-TR/buyukelci-baghdad-amreyev-turk-konseyi-devlet-baskanlari-konseyi-tarafindan-turk-konseyi-sekreteryasi%E2%80%99nin--yeni--genel-sekreteri-olarak-atanmistir/3/54/4872
  9. ^ http://www.mfa.gov.tr/the-second-summit-of-turkic-council-was-held-in-bishkek.en.mfa
  10. ^ http://www.mfa.gov.tr/the-third-turkic-council-summit-meeting-was-held-in-gabala.en.mfa
  11. ^ http://www.mfa.gov.tr/declaration-of-the-fourth-summit-of-the-cooperation-council-of-turkic-speaking-states_-5-june-2014_-bodrum_-turkey.en.mfa
  12. ^ http://www.turkkon.org/tr-TR/turk-konseyi-altinci-zirvesi-toplantisi-basin-duyurusu/3/54/54/4873