Tevrat

Tevrat okuyan iki Yahudi (Tel Aviv, İsrail)

Tevrat/Torah (İbraniceתּוֹרָה, romanize: Torāẖ, lit. "öğretim, yasa"), bünyesinde beş adet dinî kitabı bulunduran bir mukaddes Yahudi koleksiyondur. Kitaplar sırasıyla şunlardır: Yaratılış Kitabı, Çıkış Kitabı, Levililer Kitabı, Sayılar Kitabı, Tesniye Kitabı. Bu beş kitapları vahyeden olduğuna inanılan Musa'ya ithafen bazen Musa'nın Beş Kitabı denir. Yahudiler arasında ise Yazılı Torah (İbraniceתּוֹרָה כָתובָה, romanize: Torāẖ katuvaẖ) denir.

Tevrat ismi Tanak ile eşanlamlı olarak kullanılabilir lakin bu yanlıştır. Tanak, Tevrat gibi 5 kitaptan ziyade tüm 24 kitabı içerir. Ciltli kitap biçimindeyse buna Ḥumaş denir ve genellikle haham yorumlarıyla (peruşim) beraber basılır. Burada Tevrat, geleneksel Yahudi öğretisinin, kültürünün ve uygulamasının toplamı anlamına gelebilir.

Akademi dünyasında, MÖ 1500'lü yıllarda yaşadığına inanılan Musa'yla Tevrat'ın tarihsel olarak bağlantısı şüphelidir. Akademisyenler, Yaratılış Kitabı ve özellikle Tufan hikâyesinin Sümer mitolojisindeki anlatımlarla eşleştiğini söylüyor, ve bu anlatımların Yahudi din adamları tarafından birkaç yüzyıl boyunca (bir kısmı Babil sürgünü dönüşünde) yazıldığı düşünülüyor.[1][daha iyi kaynak gerekli] Günümüz bilim insanlarıysa Tevrat'ı, genellikle Ahameniş İmparatorluk döneminin (c. MÖ 450) bir ürünü olarak görüyorlar,[2][3] lakin bazıları Tevrat'ın derlenmesinin Helenistik Dönem'e (c. MÖ 333) denk geldiğini düşünüyor.[4]

Kavramlar ve anlamları[değiştir | kaynağı değiştir]

Tevrat ifadesi Arapçadan Türkçeye geçmiş bir kullanımdır. Lakin Yahudilerin aslî dili olan İbranicede "öğretim" anlamındaki Torah (תּוֹרָה, Torāẖ) ifadesi kullanılır.

Tevrat'ın yazım süreci[değiştir | kaynağı değiştir]

Nash papirüsü, MÖ 1. yüzyıl, Ölü Deniz Yazmaları bulununcaya kadar bilinen en eski tevrat yazması idi

Tevrat anlatımlarına da konu olan geleneksel rivayetlere dayalı olarak, dünyanın her yerindeki Yahudiler büyük ölçüde İsrail diyarına yerleşmiş olan kadim İsrailoğullarının soyundan geldiklerine inanır. İsrailoğulları ise soylarını İshak ve Yakub üzerinden biblik ataları İbrahim'e dayandırır, Eber'in kanından geldiğine inandıkları İbraniler'e bağlarlardı. Yakub'un Mısır'a yerleşen on iki oğlundan birinin adı Yehuda'dır. Soyları Mısır firavunu tarafından köle edinilir. Sonra da Musa önderliğinde Mısır'dan Kenan'a göç ederler. (Mısır'dan Çıkış). İsrailoğulları başlangıçta her biri Yakub'un oğullarından birinin ismini alan on iki kabileden oluşan bir halktır.

Yahudi geleneği ve Kutsal Kitap (Tekvin'den son kitabı olan Malaki'ye kadar), İsrailoğullarının kırk bir yıl boyunca Sina çölünde dolaştıktan sonra Kenan bölgesini Yeşu'nun yönetiminde ele geçirdiklerini ve toprakları on iki kabile arasında bölüştüklerini anlatır. On iki kabile, Hakimler olarak bilinen bir dizi hükümdar tarafından yönetilir.

Tevrat'la ilgili bir tarafta, Tanrının onu bütün harf ve kelimeleriyle Musa'ya yazdırdığını söyleyen Ortodoks Yahudilik anlayışı, diğer tarafta Babil esareti dönüşü Ezra ve yazıcıları tarafından yeniden oluşturulan ve üzerinde bir takım düzeltmeler yapıldığını kabul eden rabbanî görüş yer almaktadır.[5][daha iyi kaynak gerekli]

Bununla birlikte, modern bilim adamlarının fikir birliği, İsrail'in büyük ölçüde Mısır'da değil Kenan'da yerli kökenlerini gösteren arkeolojik kanıtların "ezici" olduğu ve "Mısır'dan bir Çıkışa veya Sina üzerinden 40 yıllık bir hac yolculuğuna yer bırakmadığı" şeklindeki akademik görüşü desteklemektedir.[6] Pek çok arkeolog, Musa ve Mısır'dan Çıkış'ın arkeolojik araştırmasını "meyvesiz bir arayış" olarak değerlendirerek terketti.[6] Arkeologlar ve Mısırbilimciler tarafından yapılan bir asırlık araştırma, tartışmalı bir şekilde, Mısır esareti ve kaçış ve vahşi doğada seyahatler hakkındaki Exodus anlatısıyla doğrudan ilişkili olabilecek hiçbir kanıt bulamadı ve bu da Demir Çağı İsrail'in - Yahuda ve İsrail krallıkları olduğu fikrine yol açtı. —kökenleri Mısır'da değil, Kenan'dadır.[7][8] En eski İsrail yerleşimlerinin kültürü Kenanlıdır, kült-nesneleri Kenan tanrısı El'e aittir, yerel Kenan geleneğinde çanak çömlek kalıntıları ve kullanılan alfabe erken Kenanlıdır. "İsrailli" köyleri Kenan bölgelerinden ayıran neredeyse tek işaret, domuz kemiğinin olmamasıdır, ancak bunun etnik bir işaret olarak mı yoksa başka faktörlerden mi kaynaklandığı tartışma konusu olmaya devam etmektedir.[9]

Belgesel hipotez (İng. Documentary Hypothesis [DH]) veya Wellhausen hipotezi Tevrat'ın yazılmasıyla ilgili seküler araştırmacılar arasında en çok kabul gören teoridir.

Tez, Tevrat'ın ilk beş kitabının birbirlerinden bağımsız hikayelerden oluştuğunu ve redaktörler tarafından bir araya getirilerek bir dizi düzenlemelerden geçtikten sonra son halini aldığını ifade eder. Ortodoks dini açıklamaları reddeden ve tutarsız metinleri uzlaştırmaya çalışan 18. ve 19. yüzyıl dinbilimcileri arasında Tevrat hikayelerinin genel olarak dört kaynaktan birinden geldiği görüşü hakimdir.

Bu kaynaklar, MÖ 10. yüzyılda yazıldığı düşünülen Yahvist ((J) - Jahwist) ve MÖ 8 ila 6. yüzyıllar arası yazıldığı düşünülen Elohist (E), Tesniyeci ((D) - Deuteronomist) ve Ruhbani ((P) - Priestly source) kaynaklardır.[10]

Julius Wellhausen'in bu hipoteze katkısı JEDP kronolojik sırasını sunmak oldu. İsrail'in dinî tarihine ve ruhban sınıfının gücüne uyumlu olarak şu formülü sundu:

Tevrat Redaktörleri; önce JE, sonra JED ve ardından JEDP kaynaklarından gelen hikayeler derlenerek ~MÖ 450'lerde Tevrat'a son şeklini verdiler.

Kur'anda Kendisinden Üzeyr diye bahsedilen Ezra'nın Büyük Kiros'un desteğini alarak Babil dönüşü 2. tapınağı inşa ettirdiği ve Yahudiliğin yeniden yapılandırdığı kabul ediliyor. Ancak bu desteğin boyutları ve Ezra'nın Yahudiliğe kattıkları tam olarak bilinmiyor. Katkının boyutları konusunda farklı Yahudi mezhepleri farklı görüşler barındırıyor. Buna göre Ezra Kendisine kadar yaklaşık 1000 yıl boyunca sözel olarak aktarılan Tevrat'ı yazıya geçiriyor, yeniden ve farklı alfabe veya dil kullanarak yazıyor, ilaveler yapıyor veya değiştiriyor.[11]

Tevrat'ın yazılması ve Tevrat anlatılarının Sümer efsaneleriyle benzer imgeler ve hikâyeler içermesi konusunda Muazzez İlmiye Çığ'ın görüşleri şöyledir: "İsrail bilginleri Babil kitaplıklarından aktarmışlar. MÖ 5. yüzyılda da Babil kralı Nebukadnezar Filistin'i alınca oradaki Yahudilerin en bilginlerini alıp Babil'e götürüyor. Onlar orada boş durmuyorlar, Sümer bilginlerinin aktardıkları bilgilerden yararlanıyorlar. Bilginler Babil'den döndükten sonra Tevrat yazılmaya başlanıyor."[12] Modern bilim adamları Tevrat'ı genellikle Pers Ahameniş İmparatorluk (MÖ 450-350 ) döneminin bir ürünü olarak görüyorlar[2][3], ancak bazıları onun bileşimini Helenistik Dönem'e (333-164 M.Ö.) yerleştiriyor.[4] Tevrat'ın kendisine yazdırıldığına inanılan Musa'nın yaşadığı yıllar ise bundan yaklaşık 1000 yıl eskiye gidiyor. Rabbânî Yahudilik Musa'nın MÖ 1391–1271 aralığında yaşadığını, tarihçi Hieronymus MÖ 1592, James Ussher [en] ise MÖ 1571 aralığında yaşadığını iddia etmektedir.[13][not 1]

Torah'ın beş kitabı[değiştir | kaynağı değiştir]

Büyük ihtimalle ilk önce Torah ya da "Musa'nın kanun kitabı" diye adlandırılan tek bir kitaptı, fakat kolay kullanılabilmesi için sonradan beş tomara bölündü (Yehoşua / Yeşu 23:6; 'Ezra / Ezra 6:18).

Musa'nın beş kitabı
İbranice ad Transliterasyon Tercümesi Latince ad Türkçe ad
בְּרֵאשִׁית Bereşit "Başlangıçta" Genesis Yaratılış ya da Tekvin
שְׁמוֹת Şemot "İsimler" Eksodos Mısır'dan Çıkış
וַיִּקְרָא Vayikra "Ve çağırdı" Levitikus Levioğulları ya da Levililer
בְּמִדְבַּר Bemidbar "Çölde" Numeri Çölde Sayım
דְּבָרִים Devarim "Sözler" Deuteronomium Yasa'nın Tekrarı ya da Tesniye

İsimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Torah tomarları

1. Bereşit: Bu kitap birçok dilde Genesis ismini kitabın Yunanca Septuagint (İbranice Kutsal Yazıların Yunanca tercümesi, MÖ 2. yüzyıl) çevirisinden alır. O çeviride kitabın adı "Başlangıç; Doğuş" anlamına gelir. İbranice elyazmalarında kitabın adı, ilk sözcüğü olan Bereşit'tir (Yunanca en arkhei). Bu sözcük "başlangıçta" demektir. Türkçede Tekvin ya da Yaratılış olarak da bilinen Başlangıç kitabı Pentatök'ün ilk kitabıdır.

2. Şemot: Kitap, İbranicede ismini ilk sözlerinden alır ve Veelleh şemot ("İsimleri şunlardır") ya da sadece Şemot ("İsimler") olarak adlandırılır. Kitabın diğer dillerdeki ismi genellikle Yunanca Septuagint çevirisindeki Eksodos ("Çıkış" ya da "Ayrılış") adından gelir. Çıkış, Başlangıç kaydının devamıdır. İbranicede kitabın "Ve" sözcüğüyle başlaması, ardından da Yakup'un oğullarının Bereshit (Başlangıç) 46:8-27'de sıralanan isimlerini kısaca tekrarlaması bunun kanıtıdır.

3. Vayikra: İbranice metinde kitabın adı, giriş ifadesi olan Vayikra'dır (sözcük anlamıyla, "Ve çağırdı") (Vayikra / Levioğulları 1:1). Kitap sonradan Yahudiler arasında Kâhinler Kanunu ve Sunular Kanunu olarak da adlandırılmıştır. Torah'ın üçüncü kitabının en yaygın ismi, Yunanca Septuagint ve Latince Vulgata tercümelerinde olduğu gibi, "Levililer" ya da "Levioğulları"dır. Vayikra (Levioğulları) kitabı ilk sözcüğü olan "ve" bağlacıyla önceki kitapların devamı olduğunu gösterir.

4. Bemidbar: Yahudiler kitaba uygun bir isim olarak "Çölde" anlamına gelen Bemidbar adını vermişlerdir. İbranice midbar sözcüğü şehir ve kasabaların bulunmadığı açık arazi için kullanılır. "Sayılar" ifadesi, kitabın Yunanca Septuagint çevirisindeki ismi olan Arithmoinin ve Latince Vulgata çevirisindeki ismi olan Numerinin karşılığıdır. Bu isim halkın önce Sina Dağı'nda (1-4. bölümler) sonra da Moab Düzlüklerinde (26. bölüm) sayılmasından gelir. Kitabın ilk ayeti onu kendinden önceki kayda bağlayan "Ve" sözcüğüyle başlar.

5. Devarim: Birçok dilde kitabın adı, Devarim (Tekrar) 17:18'de geçen ve 'kanunun kopyası' anlamına gelen İbranice mişna hattora ifadesine dayanır. Yunanca Septuagint tercümesinde kitabın adı Deuteronomion'dur. Bu isim "ikinci" anlamındaki deuteros ve "kanun" anlamındaki nomos sözcüklerinin birleşimidir; dolayısıyla "İkinci Kanun" "Kanunun Tekrarı" anlamına gelir. Bununla birlikte kitap adının aksine, ikinci bir kanun veya Kanunun sadece bir tekrarı değil, Kanunun açıklamasıdır.

İçerik[değiştir | kaynağı değiştir]

(Parantez içindeki sayılar bölümlerin numaralarıdır)

• Bereşit: Yaratılış (1); Adem ve Havva (2, 3); Kain ve Habil (4); Tufandan önceki nesiller (5); Nuh (6-9): Tufan (7, 8); Halklar listesi (10); Babil kulesi ve tufandan sonraki nesiller (11); İbrahim (12-24): İbrahim oğlunu kurban edecektı (22); İshak (25-27); Yakup (28-36); Yusuf (37-50).

• Şemot: İsrail halkının Mısır'daki köleliği (1); Musa (2-40): Musa'nın doğumu (2), Musa peygamber olarak seçilir (3, 4), on bela (5-11), Mısır'dan çıkış (12), Kızıl Deniz'den geçiş (13-15), İsrail çölde (16-19), 10 emir (20), Musa çölde başka kanunlar ve tapınak için yönergeler aldı (21-40).

• Vayikra: Tanrı'nın İsraillilere verdiği kanun ve kurallar (1-27): Kurbanlar (1-7), kâhinlik (8-10), temizlik (11-15), kefaret günü (16), kan (17-20), kâhinlik ve bayramlar (21-25), başka kanunlar (26, 27).

• Bemidbar: Sina Dağı'ndaki olaylar (1-10); Çöldeki olaylar (10-21); Moab düzlüklerindeki olaylar (22-36).

• Devarim: Musa'nın ilk konuşması (1-4); Musa'nın ikinci konuşması (5-26): Tanrı'ya tapınma konusundaki kanunlar (12-16), adli meselelerle, yönetim ve savaşla ilgili kanunlar (16-20), halkın özel ve toplumsal yaşamını düzenleyen kanunlar (21-26); Musa'nın üçüncü konuşması (27, 28); Musa'nın dördüncü konuşması (29, 30); Yeşu'nun görevlendirilmesi ve Musa'nın ilahisi (31-32); Musa'nın son hayırduası (32-34)

Kanon ya da kutsal kitapların listesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kutsal kitapların listesi bazı dillerde kanon olarak adlandırılır. Yunanca kanon sözcüğünün İbranice karşılığı kaneh'tir. Geçmişte bu sözcük ölçme çubuğu olan bir kamış için kullanılırdı. Dolayısıyla "kanonik" (Kutsal Metinler dizisine ait) kitaplar, doğru inançların, öğretilerin ve davranışların saptanmasında güvenilir bir ölçü olarak kullanılacak değerde olan gerçek kitaplardır.

M.S. birinci yüzyıl Yahudi tarihçisi Flavios Josephus, Pros Apiona (Apion'a Karşı) adlı eserinde İbranilerce kutsal kabul edilen tüm kitaplara değinir. O şöyle yazar: "Birbiriyle çelişen binlerce kitabı kendi kitabımız olarak kabul etmiyoruz. Resmen kabul ettiğimiz kitaplar yalnızca yirmi iki tanedir ve tüm devirlerin kaydını içerir. Bunlardan beşi Musa'nın kitabıdır; bu kitaplarda Tanrı'nın kanunları ve insanın doğuşundan bu kanunları bildiren kişinin ölümüne dek yaşanan tarihsel olaylar yer alır. . . . . [14] Böylece Josephus, İbranice Kutsal Metinler dizisinin M.S. birinci yüzyıldan çok önce belirlenmiş olduğunu gösterir.

Geleneksel Yahudi inanışına göre İbranice Kutsal Metinler dizisinin derlenmesi ve listelenmesi işini Ezra başlatmış ve Nechemya tamamlamıştır. Ezra bir Kutsal Kitap yazarı olmasının yanı sıra, kâhin, bilgin ve Kutsal Yazıları kopyalama işinde görevli biri olarak, bu iş için kesinlikle yeterli durumdaydı (Ezra 7:1-11). Dolayısıyla İbranice Kutsal Metinler dizisinin MÖ beşinci yüzyılın sonunda tamamlandığı yönündeki genel inanıştan kuşku duymak için bir neden yoktur.

El Yazmaları (en eski Tevrat nüshaları)[değiştir | kaynağı değiştir]

Kodeks Sinaiticus

İbranice Kutsal Yazıları ilk kaleme alanlar ve çoğaltanlar bunları, o dönemde yaygın olarak kullanılan ve kolayca bozulabilen papirüs ve parşömen gibi malzemeler üzerine yazdılar. Papirüs, aynı adı taşıyan bir su bitkisinden, parşömen ise hayvan derilerinden yapılır. Yazıcılar yaklaşık M.S. 4. yüzyıldan itibaren elyazmalarında papirüs yerine genellikle dana, kuzu ya da keçi derisinden yapılan ve daha dayanıklı bir malzeme olan vellum (bir parşömen türü) kullanmaya başladılar.

Orijinal metinlerin hiçbiri şimdiye kadar bulunamamıştır. Çünkü papirüs ve deri gibi dayanıksız malzemeler nemli iklimlerde hızla çürür. The Anchor Bible Dictionary şöyle diyor: "Bölgedeki iklim şartları yüzünden, bu döneme [MÖ birinci binyıl] ait papirüs bir belge ancak çöldeki bir mağarada ya da sığınakta muhafaza edilmişse bu kadar uzun süre dayanır."

1947'de Ölü Deniz Yazmaları bulununcaya kadar Nash Papirüsü Kutsal Kitabın en eski el yazmasıydı.

Şimdiye kadar bulunan ve çözümlemeleri (tarihlendirme vb) yapılan en eski el yazmaları şunlardır;

Papirüs El Yazmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Torah'ın bazı kısımları eski papirüs el yazmalarında bulunurlar.

Papirüs El Yazmaları
Simge İsim Tarih Dil Bulundukları Yer İçerik
Nash Papirüsü MÖ 2./1. yüzyıl İbranice Cambridge (İngiltere) 10 Emirden 24 satır ve Devarim 5 ve 6'dan birkaç ayet
957 Rylands Greek 458 MÖ 2. yüzyıl Yunanca Manchester (İngiltere) Devarim 23-28'dan fragmanlar
Fouad Papirüsü 266 MÖ 1. yüzyıl Yunanca Kahire (Mısır) Bereşit ve Devarim'ndan kısımlar
4Q LXX Levb Lût Gölü Levioğulları Tomarı MÖ 1. yüzyıl Yunanca Yeruşalim (İsrail) Vayikra'dan fragmanlar
963 Chester Beatty VI MS 2. yüzyıl Yunanca Dublin (İrlanda) ve Ann Arbor, Mich. (ABD) Bemidbar ve Devarim'den kısımlar

Vellum ve deri el yazmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Torah'ın bazı kısımları eski Vellum ve Deri Elyazmalarında bulunurlar.

Vellum ve Deri El Yazmaları
Simge İsim Tarih Dil Bulundukları Yer İçerik
Al Halep Kodeksi M.S. 930 İbranice Önceleri Halep'te (Suriye), şimdi İsrail'de İbranice Kutsal Yazıların büyük kısmı (Ben Aşer metni)
British Museum Kodeksi Or4445 M.S. 10. yüzyıl İbranice Londra (İngiltere) Torah'ın büyük kısmı
B 19A Leningrad Kodeksi M.S. 1008 İbranice St. Petersburg (Rusya) Tanah

İbranice Kutsal Yazıları tercüme olarak (Septuagint çevirisi) bazı meşhur olan kodekste bulunur:

Vellum ve Deri El Yazmaları
Simge İsim Tarih Dil Bulundukları Yer İçerik
1 א Kodeks Sinaiticus 4. yüzyıl Yunanca Londra (İngiltere) İbranice Kutsal Yazıların bir kısmı, tüm Yunanca Kutsal Yazılar ve bazı Apokrif yazılar
2 A Kodeks Alexandrinus 5. yüzyıl Yunanca Londra (İngiltere) İbranice ve Yunanca Kutsal Yazıların tümü (bazı ufak kısımlar kayıp ya da hasarlı) ve bazı Apokrif yazılar
3 B Kodeks Vatikanus 1209 4. yüzyıl Yunanca Vatikan Kütüphanesi başlangıçta tüm Kutsal Kitap (şimdi eksik: Başlanğıç 1:1 – 46:28; Mezmur 106-137; İbraniler 9:14'ten sonra; 2. Timoteos; Titus; Filimon; Vahiy)
4 C Kodeks Ephraemi Syri reskriptus 5. yüzyıl Yunanca Paris (Fransa) İbranice Kutsal Yazılardan kısımlar (64 yaprak) ve Yunanca Kutsal Yazılar (145 yaprak)

Eski tercümeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Samiriye Pentatökü[değiştir | kaynağı değiştir]

Samiriye Pentatökü

Samiriye Pentatökü eski tarihli bir tercümedir ve Tanah'ın ilk beş kitabını (Torah) içerir. Bu çeviri bir transliterasyondur. Samiriye yazısı eski İbranice yazısından türediğinden dolayı Musa'nın beş kitabının İbranice metni Samiriyelilerin kullandıkları harflere çevrildi.

MÖ 740'ta on kabilelik İsrail krallığı Asur imparatorluğu tarafından yıkıldı (2. Krallar [Melachim] 15:29). Üst tabakalı İsrailliler Asur'a sürgün edildikten sonra başka halklardan insanlar Samiriye yöresine getirildiler (2. Krallar [Melachim] 17:24). Samiriye bölgesinde kalmış olan İsarailoğullarının tapınması oraya yerleştirilen insanların kendi put tanrılarına sundukları tapınmayla birleştirildi. Samiriyeliler yalnız Musa'nın beş kitabını kutsal olarak saydıkları için Samiriye Pentatökü adlandırılan çevirisi yapıldı.

Bilginler yazılış tarihi konusunda hemfikir değildir. Bazıları MÖ ikinci yüzyılı öne sürer, başkaları ise tercümenin MÖ dördüncü yüzyılda yapıldığını düşünür. Samiriye Pentatökü ile İbranice metin arasında yaklaşık 6.000 fark bulunur, fakat bunlar ekseriyetle anlamını değiştirmeyen önemsiz ayrıntılardır. Bu tercümenin bugün mevcut olan en eski elyazmaları M.S. 12./13. yüzyıldandır.

Aramca Targumlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Aramca kavram Targum "çeviri" ya da "yorumlama" anlamına gelir. Babil'e sürgün edilen Yahudiler Pers İmparatorluğu altında yaşadıkları zaman Aramca aralarında yaygın bir dil oldu. Bu sebepten dolayı Tanah ancak Aramca tercümeleriyle birlikte okunduğunda anlaşılabiliyordu.

Targum adlandırılan bu tercümelerin M.S. beşinci yüzyıldan sonra yapıldıkları düşünülüyor. Aramca Targumlar orijinal metne bağlı kalan tercümeler değil, anlamı farklı şekilde ifade eden serbest çevirilerdir.

Yunanca Septuagint[değiştir | kaynağı değiştir]

Yunanca Septuagint ("Yetmiş") çevirisi MÖ 280 yıllarında İbraniceden yapılan ilk ve en önemli çeviridir. Yahudi geleneğe göre Tanah İskenderiye'de (Mısır) 72 Yahudi bilgin tarafından Yunancaya çevrildi. Sonra bu çevirinin 70 kişi tarafından yapıldığı söylenmeye başladı. Böylece bu tercüme Septuagint adını aldı. O zamanki Yunan kültürünün etkisi altında yaşayan Yahudiler böyle bir çeviriye gereksinim duyuyordu.

Septuagint'in çok sayıda papirüs fragmanı var. En eski fragmanlardan biri MÖ birinci yüzyıla ait olan Fouad 266 Papirüsüdür. Bu papirüs Başlangıç (Bereşit) ve Kanunun Tekrarı (Devarim) kitaplarından bölümler içerir. Bu papirüs fragmanı Tanrı'nın isminin Yunanca metin içinde klasik İbrani alfabesine ait karakterlerle yazıldığını gösterir.

Tanah'ın tümünü içeren diğer papirüsler M.S. dördüncü ile dokuzuncu yüzyıl arasında hazırlanmıştır. Bunlar birbirinden ayrı büyük harflerle yazıldığından onsiyaller olarak adlandırılır. Diğer el yazmaları minüsküller olarak bilinir; çünkü daha küçük ve el yazısı tarzında yazılmıştır. Minüskül harflerle bitişik yazılmış el yazmaları dokuzuncu yüzyıldan matbaanın icadına dek kullanılıyordu.

Yunanca Septuagint metninin önemli onsiyal el yazmaları Sina Yazması, 1209 numaralı Vatikan Yazması ve İskenderiye Yazması'dır.

Dini gurupların bakışı[değiştir | kaynağı değiştir]

Geleneksel / Ortodoks Yahudiliğin görüşü[değiştir | kaynağı değiştir]

1. Bereşit (Yaratılış Kitabı): Bereşit kitabını kimin yazdığı konusunda Yahudi bilginler arasında hiçbir kuşku yoktu. Kutsal Yazılarda Musa'nın ardılı Yeşu'nun zamanından itibaren ilk beş kitaba sık sık "Musa'nın kanun kitabı" gibi ifadelerle değinilir (Şemot / Çıkış 17:14; 34:27; Jehoşua / Yeşu 8:31). İbranice Kutsal Kitabın kronolojisine göre İsrail muhtemelen MÖ 1513'te Mısır'dan çıktı. Bunun için Musa bu kitabı MÖ 1513'te Sina Çölü'nde yazıp tamamladı.

Musa Tanrı'dan haberler aldığını belirtir (Şemot / Çıkış 17:14). Tanrı'nın peygamberlere ilham ettiğine inanan insanlar, Bereşit kitabının Tanrı'nın yönlendirmesiyle kaleme alındığını kabul ederler. Musa yaratılış hakkındaki bilgileri yalnız bu şekilde alabildi.

Öbür ayrıntılar ise sözlü gelenekle bir nesilden sonraki nesle nakledilmiş olabilir. Bereşit kitabına göre Nuh Tufanından önce yaşamış olan insanlar uzun yaşadıkları için ilk insan Adem'den Musa'ya kadar ancak beş nesil geçmişti: Metuşelah, Sam, İshak, Levi ve Amram.[15]

Başka bir ihtimale göre Musa tarihsel bilgisini, var olan yazı ve belgelerden aldı. 18. yüzyılda Hollandalı bilgin Campegius Vitringa da (1659-1722) bu görüşü savundu; çünkü Başlangıç'ta 10 defa "... soyunu anlatan kayıt budur: ..." ya da "... ilgili kayıt şudur: ..." (Bereşit / Başlangıç 2:4; 5:1; 6:9; 10:1; 11:10, 27; 25:12, 19; 36:1, 9; 37:2) gibi ibareler bulunur. Burada "kayıt" olarak çevrilen İbranice sözcük (tōle·dhṓth) "tarih" ya da "kaynak" olarak da tercüme edilebilir.[16]

Bu sebepten dolayı Vitringa ve daha sonra başkaları da tōle·dhṓth kavramını Musa'dan önceki tarihsel belgeler olarak anladı. Onlar, bu raporların isimleri geçen kişiler tarafından (Adem, Nuh, Nuh'un oğulları, Sam, Terah, İsmail, İshak, Esav ve Yakup) kaleme alındığını ya da bu ataların bu belgelerin sahipleri olduğunu varsaydı.

Diğer bir görüşe göre bu kayıtlar, daha kapsamlı bir tarih raporunun kısımlarını birbirlerinden ayıran başlıklardır.

Başlangıç kitabının son kısmındaki bilgileri Musa'nın dedesinin babası ve Yusuf'un üvey kardeşi olan Levi yaşadı. Dolayısıyla Yusuf'la ilgili ayrıntılar aile içinde iyi biliniyor olmalıydı. Üstelik Levi, Musa'nın babası Amram'ın döneminde belki hâlâ hayattaydı. (Şemot / Çıkış 6:16, 18, 20; Bemidbar / Sayılar 26:59).

Anlaşılan insanlar tarihin ilk dönemlerinden itibaren, belki de MÖ 2370'te meydana gelen Nuh Tufanından önce, yazı yazabiliyordu. Arkeologlar bulunan bazı kil tabletleri MÖ 2370 öncesine tarihlendiriyor. Bununla birlikte dikkate değer bir gerçek, Torah'ın, insanların Tufandan çok önce şehir inşa etmeye, müzik aletleri ve metal aletler yapmaya başladığını açıkça göstermesidir (Bereşit / Başlangıç 4:17, 21, 22). Tüm bunları yapabilen insan için bir yazı sistemi geliştirmek herhalde zor değildi.

2. Şemot (Mısırdan Çıkış): Şemot kitabında Musa'nın Tanrı'nın emriyle kayıt tuttuğu üç kez belirtilir (17:14; 24:4; 34:27). Kitap, İsrailoğullarının Mısır'dan çıkışlarından bir yıl sonra, MÖ 1512'de Sina Çölü'nde yazılmıştır. Kitap Yusuf'un öldüğü MÖ 1657 yılından, Tanrı'ya tapınmak için Kutsal Çadırın kurulduğu MÖ 1512'ye dek geçen 145 yıllık dönemi kapsar.

3. Vayikra: Vayikra'dan (Leviler) önceki kayıt olan Şemot (Çıkış) kitabı "ikinci yılın birinci ayında, ayın birinci günü" Kutsal Çadırın kurulmasıyla sona erer (Şemot / Çıkış 40:17). Levioğulları'ndan bir sonraki kayıt olan Sayılar kitabı da Tanrı'nın Musa'ya "İsrailoğullarının Mısır diyarından çıkışlarının ikinci yılında, ikinci ayın birinci gününde" söylediği sözlerle başlar (Bemidbar / Sayılar 1:1). Dolayısıyla Levioğulları kitabı aradaki bir aylık dönemi kapsıyor olmalıdır. Çoğunlukla kanun ve düzenlemelerin yer aldığı bu kitapta zaten en fazla bir ay içinde yaşanacak kadar az olay anlatılır (Vayikra / Levioğulları 8:1–10:7; 24:10-23).

Musa'nın, yaşanan olayları ve Tanrı'dan aldığı talimatları hemen kaleme aldığı sonucuna varmak makul olur. Ayrıca kitapta verilen pek çok talimat, çöl yolculuğu boyunca İsrailoğullarına rehberlik etme amacı güder (26:46). Tüm bunlar Musa'nın Levioğulları kitabını MÖ 1512'de yazdığına işaret eder.

4. Bemidbar (Sayılar Kitabı): Kitaptaki 'Musa kaydetti' ifadesi ve kapanış kısmındaki sözleri de yazarın kimliğini açıkça gösterir (Bemidbar / Sayılar 33:2; 36:13). İsrailoğullarının Mısır'dan çıkmalarının üzerinden henüz bir yıl geçmiştir. Kayıt, Mısır'dan çıkıştan sonraki ikinci yılın ikinci ayında yaşanan olaylarla başlar ve MÖ 1512'den 1473'e dek geçen 38 yıl 9 aylık süreyi kapsar (Bemidbar / Sayılar 1:1; Devarim / Tekrar 1:3).

Sayılar 7:1-88 ve 9:1-15'te anlatılanlar bu döneme ait değilse de, ek bilgi olarak kayda dahil edilmiştir. Musa'nın, kitabın ilk kısımlarını olaylar yaşandığı sırada kaydettiğine kuşku yoktur. Kitabın sonraki kısımlarını ise çölde geçen kırk yılın sonunda, yani MÖ 1473'ün başında tamamlamış olmalıdır.

'5. Devarim (Tesniye Kitabı): Kitabın başındaki "Musa'nın sözleri; bunları tüm İsrail'e . . . . söyledi" ifadesi ve daha sonraki "Musa bu kanunu yazdı" ya da "Musa . . . . bu ilahiyi yazdı" gibi ifadeler de yazarın Musa olduğunu açıkça gösterir (1:1; 31:9, 22).

Kitabın başında şu sözler yer alır: "Kırkıncı yılda, on birinci ayda, ayın birinci günü Musa İsrailoğullarına ... tüm emirleri anlattı" (1:3). Bu kitabın tamamlanmasının ardından, "birinci ayın onunda" Ürdün Irmağı'nı geçmelerinden üç gün önceki olaylarla Yeşu kendi kaydına başlar (Yehoşua / Yeşu 4:19; 1:11). Dolayısıyla Tekrar kitabının yazılmaya başlandığı tarihle Yeşu'nun anlatmaya başladığı olaylar arasında iki ay bir haftalık bir dönem vardır. Fakat bu dokuz haftalık dönemin 30 günü Musa için tutulan yasla geçer (Devarim / Tekrar 34:8). Bu durumda Musa yaklaşık olarak 40. yılın 12. ayının başında, yani MÖ 1473'ün başlarında ölmüş olmalıdır. Öyleyse Devarim (Tekrar) kitabındaki hemen hemen tüm olayların 40. yılın 11. ayında gerçekleşmiş olması ve kitabın o ayın sonunda tamamlanmış olması gerekir.

Hristiyanlıkta[değiştir | kaynağı değiştir]

Torah'ı oluşturan kitapların Yunancadan etkilenmiş olan dillerde kullanılan adları, Tevrat'ın 2. yüzyılda yapılmış Yunanca çevirisinden (Septuagint tercümesi) gelmiştir.

Torah'a Pentatök (Yunanca: Πεντάτευχος [Pentáteuchos]; "Beşkitap") ta denilir. Bu kavram penta (beş) ve teuchos (cilt, tomar) sözcüklerinin birleşiminden oluşmuştur.

Hristiyanlar da Torah'ı kutsal kabul edip genellikle ona Musa'nın Beş Kitabı derler.

İslamiyette[değiştir | kaynağı değiştir]

Kur'ân'da Tevrat kitabının Musa'ya verildiğini doğrudan doğruya söyleyen bir ayet bulunmadığı halde bu, şu iki ayet karşılaştırılınca anlaşılıyor.

"Biz Mûsâ'ya kitap verdik. Ondan sonra peşpeşe peygamberler gönderdik. Meryem'in oğlu Îsâ'ya da mûcizeler, açık deliller verdik ve onu Ruhu'l Kudüs ile destekledik. ..." (Bakara Sûresi, 87. ayet)

"İçinde hidâyet ve nur olan Tevratı Biz indirdik. Kendilerini Hakka teslim eden nebîler, Yahudilerle ilgili meselelerde onunla hükmederlerdi. ..." (Mâide Sûresi, 44. ayet)[17]

Musa Tevrat'tan başka bir kitap kaleme almadığı için bu kitap ona indirildi. Fahruddin Razi Bakara Sûresi'ndeki ayet (87) hakkında şunu açıklar:

"O, Bakara Sûresi'ndeki "Musa'ya o kitabı ve furkanı verdik" âyetinde geçen "El-Kitab'ı ise, Tevrat olarak açıklamakta ve Musa'ya verilen "kitab"ın Tevrat olduğunda ihtilafın bulunmadığını belirtmektedir.
Netice olarak, Muhammed Hamdi Yazır'ın ifade ettiği gibi müfessirlerin hemen hemen tümü , Musa'ya "kitap" verildiğini bildiren âyetlerdeki "El-Kitab"ı Tevrat olarak açıklamıştır. Onlardan hiçbiri , İncil'in İsa, Zebur'un Davud'la birlikte zikredilmesine rağmen Tevrat'ın Musa ile birlikte zikredilmemesinin sebebi üzerinde durmamıştır."[18]

Geçmiştekinin aksine günümüz Müslümanlarının çoğunluğu Tevrat'ı kutsal kabul eder ancak özgün metninin zamanla tahrif edildiğine (değiştirildiği) inanırlar.

"Elleriyle kitap yazıp sonra onu az bir bedel karşılığında satmak için, "Bu Allah'ın katındandır" diyen (Yahudi alim)lere yazıklar olsun! Elleriyle yazdıkları yüzünden vay haline onların! Ve yapıp ettikleri yüzünden vay haline onların!" (Bakara Suresi, 79. ayet).


Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Sümerler Türkler" (PDF). 5 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2012. 
  2. ^ a b Greifenhagen 2003, ss. 206-207.
  3. ^ a b Newsom 2004, s. 26.
  4. ^ a b Greifenhagen 2003, s. 224 n. 49.
  5. ^ http://dspace.ankara.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12575/37544/186969.pdf?sequence=1
  6. ^ a b Dever, William G. (2002). What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?. Wm. B. Eerdmans Publishing Company. ISBN 978-0-8028-2126-3.  p. 99
  7. ^ Finkelstein, Israel and Nadav Naaman, eds. (1994). From Nomadism to Monarchy: Archaeological and Historical Aspects of Early Israel. Israel Exploration Society. ISBN 978-1-880317-20-4. 
  8. ^ Compare: Ian Shaw; Robert Jameson (2002). Ian Shaw (Ed.). A Dictionary of Archaeology (New bas.). Wiley Blackwell. s. 313. ISBN 978-0-631-23583-5. The Biblical account of the origins of the people of Israel (principally recounted in Numbers, Joshua and Judges) often conflicts with non-Biblical textual sources and with the archaeological evidence for the settlement of Canaan in the late Bronze Age and early Iron Age. [...] Israel is first textually attested as a political entity in Egyptian texts of the late 13th century BCE and the Egyptologist Donald Redford argues that the Israelites must have been emerging as a distinct group within the Canaanite culture during the century or so prior to this. It has been suggested that the early Israelites were an oppressed rural group of Canaanites who rebelled against the more urbanized coastal Canaanites (Gottwald 1979). Alternatively, it has been argued that the Israelites were survivors of the decline in the fortunes of Canaan who established themselves in the highlands at the end of the late Bronze Age (Ahlstrom 1986: 27). Redford, however, makes a good case for equating the very earliest Israelites with a semi-nomadic people in the highlands of central Palestine whom the Egyptians called Shasu (Redford 1992:2689–80; although see Stager 1985 for strong arguments against the identification with the Shasu). These Shasu were a persistent thorn in the side of the Ramessid pharaohs' empire in Syria-Palestine, well-attested in Egytian texts, but their pastoral lifestyle has left scant traces in the archaeological record. By the end of the 13th century BCE, however, the Shasu/Israelites were beginning to establish small settlements in the uplands, the architecture of which closely resembles contemporary Canaanite villages. 
  9. ^ Killebrew, Ann E. (2005). Biblical Peoples and Ethnicity: An Archeological Study of Egyptians, Canaanites, Philistines, and Early Israel, 1300–1100 B.C.E. Atlanta: Society of Biblical Literature. s. 176. ISBN 978-1-58983-097-4. Erişim tarihi: 12 Ağustos 2012. Much has been made of the scarcity of pig bones at highland sites. Since small quantities of pig bones do appear in Late Bronze Age assemblages, some archaeologists have interpreted this to indicate that the ethnic identity of the highland inhabitants was distinct from Late Bronze Age indigenous peoples (see Finkelstein 1997, 227–230). Brian Hesse and Paula Wapnish (1997) advise caution, however, since the lack of pig bones at Iron I highland settlements could be a result of other factors that have little to do with ethnicity. 
  10. ^ "A Basic Vocabulary of Biblical Studies For Beginning Students: A Work in Progress, Fred L. Horton, Kenneth G. Hoglund, ve Mary F. Foskett, Wake Forest University, 2007". 7 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2011. 
  11. ^ http://dspace.ankara.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12575/37544/186969.pdf?sequence=1
  12. ^ "Sümerler Türkler" (PDF). 5 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2012. 
  13. ^ The 17th-century Ussher chronology calculates 1571 BC (Annals of the World, 1658 paragraph 164)
  14. ^ Flavios Josephus Pros Apiona (Apion'a Karşı) Kitap I, 38-41 [8]
  15. ^ Insight on the Scriptures, Cilt 1, sayfa 919-920; Cilt 2, sayfa 1212.
  16. ^ http://www.bibelwissenschaft.de/.../torapentateuch/genesis-1mose
  17. ^ Kur'ân-ı Hakim'in açıklamalı Meali, Prof. Dr. Suat Yıldırım, 2005, Işık Yayınları
  18. ^ Fahruddin Razi, Tefsir-i Kebir, Akçağ Yay. 3/202,2. Bakara 87. Ayetin tefsiri

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]



Kaynak hatası: <ref> "not" adında grup ana etiketi bulunuyor, ancak <references group="not"/> etiketinin karşılığı bulunamadı (Bkz: Kaynak gösterme)