Tuḥfe-i Mübārizī

Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Tuḥfe-i Mübārizī
Diğer ad(lar) Lübābü'n-Nühāb
Tür Tıp
Tarih 13. yüzyıl ya da 14. yüzyıl
Dil(ler) Eski Anadolu Türkçesi
Yazar Hekim Bereket
Adanan Hüdāvendigār Melikü'l-ümerā Mübārizü'd-devle ve'd-dīn
Konu(lar) Bitkiler, tedavi yöntemleri, ilâç hazırlama yöntemleri vb. tıbbî konular
Nüsha(lar) Konya İzzet Koyunoğlu Müzesi Kütüphanesi
Fransa Millî Kütüphanesi

Tuḥfe-i Mübārizī, Harezmli bir Türk bilgini olan Hekim Bereket tarafından Türkçe olarak yazılmış bir tıp kitabıdır. Eser, Anadolu'da yazılmış ilk Türkçe tıp kitabıdır. Mikail Bayram'a göre ise Anadolu'da yazılmış en eski Türkçe kitaptır.[1]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Eserin yazılış tarihi tam olarak bilinmemektedir. Ancak eserin önsözünde eserin, Hüdāvendigār Melikü'l-ümerā Mübārizü'd-devle ve'd-dīn unvanlı kişi adına yazıldığı bildirilmiştir. Bu unvanın kime ait olduğu tartışmalıdır. Şehabettin Tekindağ, bu eserin Amasya emiri Halīfet Alp Gazi adına yazıldığını ileri sürmüştür.[2] Bir diğer araştırmacı Mahmut Mesut Koman ise bu eserin, Aydınoğlu Mübārizü'dīn Mehmed Bey adına yazıldığını ileri sürmüştür.[3] Bu eser Binnur Erdağı tarafından doktora tezi olarak hazırlanmış ve Türk Dil Kurumu tarafından yayınlanmıştır.[4]

Eser[değiştir | kaynağı değiştir]

Eserin mukaddimesine göre Hekim Bereket, kitabını İbn-i Sina'nın El-Kanun fi't-Tıb adlı eserinden yararlanarak hazırlamış, bitkiler, tedavi yöntemleri ve ilâç hazırlama konularında kendi deneyimlerinden de yararlanarak yeni bilgiler eklemiş ve içeriği zenginleştirmiştir. Hekim Bereket, hazırladığı bu ilk eseri Arapça olarak kaleme almış ve ona Lübābü'n-Nühāb adını vermiştir. Hekim Bereket, daha sonra tanıştığı Hüdāvendigār Melikü'l-ümerā Mübārizü'd-devle ve'd-dīn unvanlı hükümdarın isteği üzerine eseri ilk olarak Farsça'ya ardından Tuḥfe-i Mübārizī adıyla Türkçeye çevirmiştir.

Nüshalar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Konya İzzet Koyunoğlu Müzesi Kütüphanesi'nde 12049 numarasıyla kayıtlıdır. Bu eser, Hekim Bereket'e ait bir diğer eser olan Hulāşa ve aynı yazara ait olup olmadığı tartışılan Tabī'atnāme adlı eserler ile birlikte ciltlenmiştir.
  • Fransa Millî Kütüphanesi'nde 12049 numarasıyla kayıtlıdır. Bu eser de Hulāşa ve Tabī'atnāme adlı eserler ile birlikte ciltlenmiştir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Bayram, Mikail (1996) "Anadolu'da Te'lif Edilen İlk Türkçe Eser Meselesi", V. Selçuklu Kültür ve Medeniyeti Semineri Bildirileri, Konya.
  2. ^ Tekindağ, Şehabettin (1971) "İzzet Koyunoğlu Kütüphanesi'nde Bulunan Türkçe Yazmalar Üzerinde Çalışmalar I", Türkiyat Mecmuası, XVI: 133.
  3. ^ Koman, Mahmud M. (1955) "Tuḥfe-i Mübārizī (Lübābü'n-Nühāb Tercümesi)", İ.Ü. Tıp Fakültesi Mecmuası, XVIII, 13: 689 - 719, İstanbul.
  4. ^ Binnur Erdağı, Hekim Bereket, Tuḥfe-i Mübārizī, Metin-Sözlük, Türk Dil Kurumu, 2013.