Yakutlar

Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Yakutlar
Ohuokhai.jpeg
Sakha family.jpg
Toplam nüfus
478 085 kişi (2010 yılı)[1]
Diller
Yakutça, Rusça
Din
Rus Ortodoks Hristiyanlık, Tengricilik, Şamanizm

Yakutlar ya da Sahalar (Sahaca: Сахалар [Sahalar]), Rusya içindeki Saha Cumhuriyeti'nde yaşayan Türk halkı.

Sahalar, dil bağlamında bakılacak olursa Türk dillerinin kuzey öbeğine bağlı bir dildir. Çoğunluğu Saha Cumhuriyeti'nde olmak üzere, bu dili yaklaşık 456.000 kişi konuşur. Yakutça, Magadan, Sahalin bölgelerinde, Taymir ve Evenk özerk bölgelerinde de konuşulur. Sahaların dili, aynı zamanda kuzey Sibirya'nın küçük halklarının ticârî dilidir. 1960 ve 70'lerde kültürel ve manevi bir canlanma Saha dili ve edebiyatının yeniden doğmasını sağlamıştır.

Sahalar, 13. ve 14. yüzyıllarda Moğol kökenli Buryatların akınlarından sonra Sibirya'nın Baykal Gölü bölgesinden kuzeye göçen ve Türkçe konuşan insanların torunlarıdır. Bölgenin yerlisi olan daha küçük sayıdaki Moğol, Even (Lamut), Tunguz ve Eski Asya halkları da Sahalarla kaynaşmıştır. Bölgenin güney ve kuzeyi arasında kültürel farklılıklar bulunmasına rağmen, her iki grup da Doğu Ortodoks Kilisesi ile Şamanist ve Tengrici inançlarının bir bileşimini benimsemiştir. Sahaların nüfusu 1926 ile 1959 arasında kolektivizasyonun ve Sovyet baskısının sonucunda hızla düşmüştür. Bugün Rusya Federasyonu topraklarının beşte birini oluşturan Saha Cumhuriyeti'nin toplam nüfusu 929.280'dir (2002); Sahaların bu nüfus içindeki oranı % 46'dır (432.290) ve cumhuriyetin nüfusunun çoğunluğunu oluştururlar.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski Türk kültürünün izlerinin büyük oranda hissedildiği Saha Türklerinin kültürü yöredeki öbür Türk topluluklarının kültürü ile büyük bir benzerlik gösterir. Saha Türkleri eski Türk giyim ve yaşam tarzını bugüne kadar yaşatmayı başarmışlardır. Ayrıca Sahalar kış aylarında ren geyiğinin derisinden hazırlanan ayakkabılar giymektedirler.[2]

Küyerçek, geleneklik bir Yakut yemeği

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Yakutça, Sahaca (саха тыла-Sakha Tyla), Yakut Türkçesi ya da Saha Türkçesi; Sahaların (Saha Türklerinin, Yakutların, Yakut Türklerinin) konuştuğu Kuzeydoğu Asya'da konuşulan, Türki diller dil ailesine ait sondan eklemeli bir dildir.[2] Türki diller ailesinin Kuzeydoğu Dilleri (Sibirya Dilleri) grubundan Şaz Türkçesinin devamını oluşturur. Dil, Saha Cumhuriyeti'nde çoğunluğun resmî dilidir. Rusya, ABD, Almanya, Büyük Britanya, Kanada, İsveç, Norveç, Fransa, Güney Kore, Avustralya gibi Sahaların göçtüğü ülkelerde de resmî olmayan azınlıklar tarafından da konuşulmaktadır. Sahacayı anadili olarak konuşan 450 ile 500 bin insan bulunmaktadır.[2][3] Dil; Saha Cumhuriyeti'nde ulusal resmî dil[4], Rusya Federasyonu'nda ise yerel resmî dil[5] statüsüne sahiptir. Taymir Yarımadası'nın doğusunda yaşayan halkların Rusça dışındaki resmî olmayan ticaret dilidir.

Sahaca, diğer pek çok Türki dil ile de paylaştığı sondan eklemeli olması ve ünlü uyumu gibi dil bilgisi özellikleri ile ön plana çıkar. Dil, tümce yapısı açısından genellikle özne-nesne-yüklem sırasına sahiptir. Hin-Avrupa ve Hami-Sami gibi büyük dil ailelerine bağlı dillerin aksine gramatik cinsiyetin (kelimelerdeki eril ve dişi cinsiyet ayrımı) bulunmadığı klasik bir Altay dilidir. Söz varlığının bir kısmı Rusça, İngilizce, Fransızca, Moğolca, Tunguzca, Çince gibi yabancı dillerin yanı sıra çeşitli Paleo-Sibirya dillerinden geçmedir. Diğer Türk dillerinin aksine istisnalar dışında Arapça ve Farsça'dan etkilenmedi. Dil, son halini 1939'da alan Kiril alfabesi tabanlı Saha Alfabesi ile yazılır.

Yakut mutfağı[değiştir | kaynağı değiştir]

Yakut mutfağında, geleneksel içki kumis, inek, kısrak ve ren geyiği sütü süt ürünleri, dilimlenmiş dondurulmuş tuzlu balık stroganina (строганина), somun eti yemekleri (oyogos), venison adlı geyik eti, dondurulmuş balık, kalın krep ve darı püresi tereyağı ve at yağı ile yapılan salamat vardır.

Kuerchekh veya kierchekh isimli tatlı, inek sütünden veya çeşitli meyvelerle kremadan yapılır.

Indigirka ise geleneksel bir balık salatasıdır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Sahaların en fazla nüfusunun olduğu Saha Cumhuriyeti 949 753 kişilik (2009) bir nüfusa sahiptir. Куораттарга олорор дьон — 64,3 % (2002) Ülke yüzölçümü büyük olduğundan 0,3 kişi/km² düşer.

Yıllara göre nüfus dinamiği[değiştir | kaynağı değiştir]

Saha Cumhuriyeti nüfus ilerlemesi (bin kişi).

Yıl Sayısı
1959 487
1978 842
1989 1049
2002 949
2010[6] 958,3

Kadın-erkek oranı[değiştir | kaynağı değiştir]

2002 yılı resmî sayımlarında kadın-erkek oranı:

Şehir Kırsal Tümü %
Erkek 296 155 168 062 464 217 48,9
Kadın 313 844 171 219 485 063 51,1

Etnik dağılım[değiştir | kaynağı değiştir]

Saha Cumhuriyeti'nde 1939—2010 arası soyların oran dağılımı:

Halk 1939[7] 1959[8] 1970[9] 1979[10] 1989[11] 2002[12] 2010[13]
Sahalar 233 273 (56,5 %) 226 053 (46,4 %) 285 749 (43,0 %) 313 917 (36,9 %) 365 236 (33,4 %) 432 290 (45,5 %) 466 492 (49,9 %)
Ruslar 146 741 (35,5 %) 215 328 (44,2 %) 314 308 (47,3 %) 429 588 (50,4 %) 550 263 (50,3 %) 390 671 (41,1 %) 353 649 (37,8 %)
Evenkiler 10 432 (2,5 %) 9505 (2,0 %) 9097 (1,4 %) 11 584 (1,4 %) 14 428 (1,3 %) 18 232 (1,9 %) 21 008 (2,2 %)
Ukraynalılar 4229 (1,0 %) 12 182 (2,5 %) 20 253 (3,0 %) 46 326 (5,4 %) 77 114 (7,0 %) 34 633 (3,65 %) 20 341 (2,2 %)
Eveniler 3133 (0,8 %) 3537 (0,7 %) 6471 (1,0 %) 5763 (0,7 %) 8668 (0,8 %) 11 657 (1,2 %) 15 071 (1,6 %)
Tatarlar 4420 (1,1 %) 5172 (1,1 %) 7678 (1,2 %) 10 976 (1,3 %) 17 478 (1,6 %) 10 768 (1,1 %) 8122 (0,9 %)

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года
  2. ^ a b c http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/18/27/166.pdf Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: ":0" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme)
  3. ^ Russian Census (Владение Языками Населением Российской Федерации), 2010
  4. ^ http://www.sakha.gov.ru/
  5. ^ Статья 46. Конституция (Основной закон) Республики Саха (Якутия)
  6. ^ Информационные материалы о предварительных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года
  7. ^ Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей
  8. ^ Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей
  9. ^ Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей
  10. ^ Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей
  11. ^ Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей
  12. ^ Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей
  13. ^ Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]