Zehra Budunç

Zehra Budunç
Türkiye Büyük Millet Meclisi
8. Dönem Milletvekili
Görev süresi
5 Ağustos 1946 - 22 Mayıs 1950
Seçim bölgesi 1946Bursa
Bursa Belediyesi Başkan Yardımcısı
Görev süresi
17 Kasım 1934 - 29 Mayıs 1940
Başkan Cemil Öz
Kişisel bilgiler
Doğum 1896
Selanik, Selanik Vilayeti, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 25 Mayıs 1956 (60 yaşında)
Ankara, Türkiye
Vatandaşlığı Osmanlı İmparatorluğu
Türkiye
Milliyeti Türk
Partisi Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)
Bitirdiği okul Üsküp Rüştiyesi
İstanbul Dârülmuallimâtı
Mesleği Öğretmen, siyasetçi
Ödülleri İstiklâl Madalyası
Askerî hizmeti
Çatışma/savaşları Türk Kurtuluş Savaşı

Zehra Budunç (1896, Selanik - 25 Mayıs 1956, Ankara), Osmanlı-Türk eğitimci ve siyasetçi. 1946-1950 tarihleri arasında Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)'den Bursa Milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yer aldı. 1934'te Bursa Belediye başkan yardımcılığına seçilen Budunç, Türkiye'nin ilk kadın belediye başkan yardımcısı oldu. Yunan esareti altında işkenceye maruz kalan Zehra Hanım, Türk Kurtuluş Savaşındaki istihbarat faaliyetlerinden dolayı İstiklâl Madalyası ile ödüllendirildi. Eğitimci kimliği, Millî Mücadele’ye verdiği destek ve siyasî kimliği ile Bursa'nın öncü kadınlarından birisi olarak kabul edilmektedir.

İlk yılları ve eğitim faaliyetleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Zehra Budunç, Mustafa Hakkı-Servet çiftinin kızları olarak 1896 yılında Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı Selanik Vilayeti'nin merkezi Selanik'te doğdu.[1][2] 1905'te Üsküp Rüştiyesinden mezun oldu ve küçük yaşında muallimlik yapmaya başladı. Kalkandelen, Tekirdağ, Dedeağaç'ta öğretmenlik ve idarecilik görevlerinde bulundu. Öğretmenlik yaptığı yıllarda Balkan Savaşları'nın başlaması nedeniyle İstanbul'a göç etmek zorunda kaldı. Kısa bir süre sonra Bursa Muradiye İnas Rüştiyesine tayini çıktı ve Bursa'ya taşınarak burada ikamet etmeye başladı. 1915'te Suriye valisi olarak görevlendirilen Bahriye Nazırı Cemal Paşa, Amerikan ve Fransız kolejlerine benzer modern okulların açılmasını istediği için Halide Edib Adıvar'ı Suriye'ye davet etti. Bursa'daki bir konferansta Zehra Hanım ile tanışan Adıvar beraberinde birkaç muallim ile birlikte Zehra Hanım'ı da götürdü. Halide Edip Hanım ve öğretmen arkadaşları Suriye'de Türkçe eğitim veren modern okullar açıp bunların devamını sağladı. Beyrut'ta bir yıl öğretmenlik yapan Zehra Hanım daha sonra Bursa'ya geri döndü.

Öğretmenlik formasyonu olmadığı için eğitimini tamamlamak isteyen Zehra Hanım, dönemin kız öğretmen okulu olan İstanbul Dârülmuallimât'ı başarıyla tamamladı. 1919 yılında kardeşi Nâzike, Saime ve Leman Hanımlarla birlikte Bursa Bizim Mektep adında özel bir okul kurdu. Ana, ilk ve orta kısımları içine alan bu mektep, dönemine göre modern bir eğitim kurumu olup on yıl boyunca eğitim-öğretim faaliyetleri yürüttü ve iki binin üzerinde mezun verdi.[1] Bizim Mektep, Milli Mücadele yıllarında Bursa'da istihbarat faaliyetlerinin koordine edildiği bir üs olarak kullanıldı ve Ankara'dan gönderilen birçok rütbeli istihbarat subayı mektebin bodrumunda saklandı.

Siyasi kariyeri ve milli mücadeledeki rolü[değiştir | kaynağı değiştir]

8 Temmuz 1920 tarihinde Bursa'nın Yunanlar tarafından işgal edilmesine seyirci kalmayan Zehra Hanım, Türk Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasında önemli hizmetlerde bulundu. Yunan işgali altındaki Bursa ile Ankara Hükûmeti arasındaki haberleşmenin sağlanmasında kilit isimlerden birisi oldu ve Bursa'da Garp Cephesi Komutanlığı emrinde istihbarat faaliyetlerinde görev aldı. Bu durumun Yunanlar tarafından fark edilmesinin ardından tutuklanarak 7 Ekim 1922 tarihinde Yunanistan'a sürgün edildi. Zehra Hanım, ilk olarak Selanik Hapishanesine daha sonra da Milos (Değirmenlik Adası)'ndaki esir kampına sevk edildi ve yaklaşık bir yıl boyunca esaret hayatı yaşadı.[3] Çok büyük acılar ve işkenceye maruz kalan Zehra Hanım, Türk ve Yunan yetkilileri arasındaki esir değişimi sonrası 7 Mayıs 1923'te Bursa'ya geri döndü ve Bizim Mektep'in başına tekrar geçti.

1930'da kadınlara belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkının verilmesinden sonraki ilk yerel seçimlerde Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) listesinden Bursa Belediye Meclisi'ne girdi ve 1942 yılına kadar üç seçim döneminde üye olarak çalıştı. 10 Kasım 1934'te oy çokluğuyla belediye Başkanı Cemil Öz'ün yardımcısı olarak seçildi. Zehra Hanım böylece Türkiye'de belediye başkan yardımcılığına seçilen ilk kadın oldu.[4] Sonraki belediye başkanı ile bazı konularda ihtilaf yaşadı. Görevinden ayrılmak isteyen Zehra Hanım sağlık problemleri olduğunu öne sürerek ve parti içinde üyelik vasfını korumak şartıyla 29 Mayıs 1940 tarihinde belediye başkan yardımcılığı görevinden istifa etti.[1] Son dönem Bursa Vilayet Umumi Meclisine Orhaneli ilçesinden üye olarak seçildi ve bu yerel mecliste de dört yıl çalıştı. Cumhuriyet Halk Partisi üyesi olarak Halkevinde Köycülük ve Yayın komiteleri üyeliği ve başkanlığı, Himaye-i Etfal ve Hilal-i Ahmer dernekleri idare kurulları üyeliği ve ikinci başkanlık görevlerini yürüttü.[3] Bursa Türk Tayyare Cemiyetinde büro şefi olarak çalıştı.[5] CHP Bursa İl İdare Kurulu üyesi iken 1946 seçimlerinde 102.384 oy alarak Cumhuriyet Halk Partisi listesinden 8. Dönem Bursa milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girdi.[3] 1946-50 yılları arasında aynı zamanda, TBMM Sayıştay Komisyonu üyeliği pozisyonunda görev aldı. 1950 genel seçimlerinde tekrar milletvekili adayı oldu fakat seçilemedi.[1]

Özel hayatı ve ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Zehra Hanım'a, Millî Mücadele'deki istihbarat faaliyetleri için Garp Cephesi Komutanlığı tarafından bir takdirname gönderildi. Ayrıca savaştaki üstün hizmet ve fedakarlıklarından dolayı 10 Ağustos 1927'de İstiklâl Madalyası ile ödüllendirildi. Hiç evlenmeyen Budunç, aktif siyaseti bıraktıktan sonra İstanbul Büyükada'ya yerleşti.[4] Melankoli hastalığına yakalanan Zehra Budunç, 25 Mayıs 1956 tarihinde 60 yaşında Ankara'da hayatını kaybetti.[1] Cenazesi Hacı Bayram Camii'nde düzenlenen törenin ardından defnedildi. Gazeteci ve yazar Yılmaz Akkılıç, "Kurtuluş Savaşı'nda Bursa" adlı eserinde Budunç'un mide ülseri olduğundan bahsetti.[1]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f Döğer, Mine. Osmanlıdan Cumhuriyete Bursa`da öncü bir kadın: Zehra Budunç. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2022. 
  2. ^ Burian, Orhan (2006). Mektuplar. Yapı Kredi Yayınları. s. 17-18. ISBN 978-975-08-1106-7. 4 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2022. 
  3. ^ a b c Mustafa Çufalı (2012). TÜRK PARLAMENTO TARİHİ VIII. DÖNEM (1946–1950) (PDF). Türkiye Büyük Millet Meclisi. s. 259. ISBN 978975 6226988. 1 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 3 Haziran 2022. 
  4. ^ a b "BUDUNÇ, Zehra | bgc.org.tr". Bursa Gezeteciler Cemiyeti. 12 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2022. 
  5. ^ "TÜRK PARLAMENTO TARİHİNDE KADIN PARLAMENTERLER 1935-2009" (PDF). Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi. 2009. s. 119-120. 11 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 4 Haziran 2022.