http://www.turkcewiki.org/w/api.php?action=feedcontributions&user=37.155.41.106&feedformat=atom Turkcewiki.org - Kullanıcı katkıları [tr] 2021-07-31T21:45:45Z Kullanıcı katkıları MediaWiki 1.37.0-wmf.16 http://www.turkcewiki.org/w/index.php?title=Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri&diff=25409073 Amerika Birleşik Devletleri 2021-05-05T13:58:23Z <p>37.155.41.106: Yazım hatası duzelttim</p> <hr /> <div>Amerika Birleşik Defterleri :D{{Ülke bilgi kutusu<br /> |adı = Amerika Birleşik Devletleri<br /> |kendi_dilindeki_adı = ''United States of America'' ([[İngilizce]])<br /> |bayrak_resmi = Flag of the United States.svg<br /> |arma_resmi = Greater coat of arms of the United States.svg<br /> |arma_altyazısı = Arma<br /> |slogan = [[In God We Trust]]&lt;br&gt;&quot;Tanrı'ya Güveniriz&quot;<br /> |millî_marş = [[The Star-Spangled Banner]]&lt;br&gt;&quot;Yıldız Bezeli Sancak&quot;<br /> |millî_marş_dosyası = Star Spangled Banner instrumental.ogg<br /> |diğer_sembol_resmi = Great Seal of the United States (obverse and reverse).png<br /> |diğer_sembol_üstyazısı = [[Amerika Birleşik Devletleri devlet mührü|Devlet mührü]]<br /> |harita_resmi = USA orthographic.svg<br /> |harita_altyazısı = {{harita altyazısı}}<br /> |harita2_resmi = US insular areas.svg<br /> |harita2_altyazısı = Anakara ve [[Amerika Birleşik Devletleri'nin toprakları|bağlı toprakların]] haritası.<br /> |başkent = [[Washington, DC]]<br /> |başkent_koordinatları = {{küçük|{{koordinat|38|53|N|77|01|W|display=inline}}}}<br /> |en_büyük_şehir = {{madde işaretsiz liste|[[New York]]|{{küçük|{{koordinat|40|43|N|74|00|W|display=inline}}}}}}<br /> |resmî_diller = [[Amerika Birleşik Devletleri federal hükûmeti|Federal seviyede]] yok&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;<br /> |tanınan_millî_diller = [[İngilizce]]<br /> |etnik_gruplar =<br /> {{madde işaretsiz liste<br /> | %76,5 [[Beyaz Amerikalılar|Beyaz]]<br /> | %18,3 [[Hispanik ve Latin Amerikalılar|Hispanik]]<br /> | %13,4 [[Afroamerikalılar|Siyah]]<br /> | %5,9 [[Asyalı Amerikalılar|Asyalı]]<br /> }}<br /> |etnik_grup_yılı = 2018<br /> |etnik_grup_kaynağı = <br /> |din = <br /> |demonim = [[Amerikalılar|Amerikalı]]<br /> |yönetim_biçimi = [[Federasyon|Federal]], [[Başkanlık sistemi|başkanlı]], [[anayasal cumhuriyet]]<br /> |yönetici1_unvanı = [[Amerika Birleşik Devletleri başkanı|Başkan]]<br /> |yönetici1_adı = [[Joe Biden]]<br /> |yönetici2_unvanı = [[Amerika Birleşik Devletleri başkan yardımcısı|Başkan yardımcısı]]<br /> |yönetici2_adı = [[Kamala Harris]]<br /> |yönetici3_unvanı = [[Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi başkanı|Temsilciler Meclisi başkanı]]<br /> |yönetici3_adı = [[Nancy Pelosi]]<br /> |yönetici4_unvanı = [[Amerika Birleşik Devletleri başyargıcı|Başyargıç]]<br /> |yönetici4_adı = [[John Roberts]]<br /> |yasama_organı = [[Amerika Birleşik Devletleri Kongresi|Kongre]]<br /> |üst_meclis = [[Amerika Birleşik Devletleri Senatosu|Senato]]<br /> |alt_meclis = [[Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi|Temsilciler Meclisi]]<br /> |egemenlik_türü = [[Büyük Britanya Krallığı|Büyük Britanya]]'dan<br /> |egemenlik_notu = '''[[Amerikan Devrimi|bağımsızlık]]'''<br /> |kuruluş_olayı1 = [[Amerikan Bağımsızlık Bildirisi|Bağımsızlık bildirisi]]<br /> |kuruluş_olayı1_tarihi = 4 Temmuz 1776<br /> |kuruluş_olayı2 = [[Konfederasyon ve Sürekli Birlik Maddeleri|Konfederasyon]]<br /> |kuruluş_olayı2_tarihi = 1 Mart 1781<br /> |kuruluş_olayı3 = [[Paris Antlaşması (1783)|Paris Antlaşması]]<br /> |kuruluş_olayı3_tarihi = 3 Eylül 1783<br /> |kuruluş_olayı4 = [[Amerika Birleşik Devletleri Anayasası|Mevcut anayasa]]<br /> |kuruluş_olayı4_tarihi = 21 Haziran 1788<br /> |kuruluş_olayı5 = [[Kuzey Mariana Adaları|Son genişleme]]<br /> |kuruluş_olayı5_tarihi = 24 Mart 1976<br /> <br /> |km2_yüzölçümü = 9.525.067<br /> |yüzölçümü_sırası = 4<br /> |yüzölçümü_dipnotu = <br /> |km2_kara_yüzölçümü = 9.147.593<br /> |kara_yüzölçümü_dipnotu = <br /> |km2_su_yüzölçümü = 377.424<br /> |su_yüzölçümü_dipnotu =<br /> |su_yüzdesi = 6,97<br /> <br /> |tahminî_nüfus = 328.239.523 &lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.census.gov/quickfacts/fact/table/US/PST045219 | başlık = U.S. Census Bureau QuickFacts: United States | website = www.census.gov | dil = İngilizce | erişimtarihi = 5 Ocak 2020 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20191230202153/http://www.census.gov/quickfacts/fact/table/US/PST045219 | arşivtarihi = 30 Aralık 2019 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;<br /> |tahminî_nüfus_yılı = 2019<br /> |tahminî_nüfus_sırası = 3.<br /> |sayım_nüfusu = 308.745.538<br /> |sayım_nüfusu_yılı = 2010<br /> |sayım_nüfusu_sırası = 3.<br /> |km2_nüfus_yoğunluğu = 33,6<br /> |nüfus_yoğunluğu_sırası = 146.<br /> <br /> |GSYİH_SAGP = 22,675 trilyon $<br /> |GSYİH_SAGP_yılı = 2021<br /> |GSYİH_SAGP_sırası = 2.<br /> |kişi_başına_GSYİH_SAGP = 68.309 $<br /> |kişi_başına_GSYİH_SAGP_sırası = 7.<br /> <br /> |nominal_GSYİH = 22,675 trilyon $<br /> |nominal_GSYİH_yılı = 2021<br /> |nominal_GSYİH_sırası = 1.<br /> |kişi_başına_nominal_GSYİH = 68.309 $<br /> |kişi_başına_nominal_GSYİH_sırası = 5.<br /> <br /> |Gini = 41.5<br /> |Gini_yılı = 2016<br /> |Gini_değişimi = artış<br /> |Gini_sırası = 56<br /> |Gini_kaynağı = <br /> |İGE = 0.926<br /> |İGE_yılı = 2019<br /> |İGE_sırası = 17<br /> |İGE_kaynağı =<br /> <br /> |para_birimi = [[Amerikan doları]] ($, USD)<br /> |zaman_dilimi = <br /> |UTC = -4 ilâ -12, +10, +11<br /> |YSU_zaman_dilimi = <br /> |YSU_UTC = -4 ilâ -10<br /> |şebeke_gerilimi = 120 [[Volt|V]]-60 [[Hertz|Hz]]<br /> |trafik_akışı = sağ<br /> |telefon_kodu = +1<br /> |ISO_3166_kodu = US<br /> |cctld = [[.us]]<br /> |dipnot_a = İngilizce 32 eyalette, İngilizce ile birlikte [[Hawaii dili]] Hawaii'de ve İngilizce ile birlikte [[Alaska'daki yerel diller|20 yerel dil]] Alaska'da resmî dil olarak tanınmaktadır. [[Algonkin dilleri|Algonkin]], [[Çerokice|Çeroki]] ve [[Siyuca|Siyu]] dilleri ülke genelindeki yerli kontrolündeki topraklarda resmî dil olarak tanınmaktadır. Bunlarla birlikte [[Fransızca]] Maine'de resmî dil olarak tanınmakta olup Louisiana'da resmiyette tanınmasa da fiili eyalet dili olarak kullanılmaktadır. [[İspanyolca]] ise New Mexico'da özel dil statüsüne sahiptir.<br /> }}<br /> '''Amerika Birleşik Devletleri''' ('''ABD'''; {{dil|en|''United States of America''}}, ''USA'' veya ''U.S.A.''), yaygın ismiyle '''Birleşik Devletler''' ('''B.D.'''; İngilizce: ''United States'', ''US'' veya ''U.S.'') veya gayriresmî ismi ile '''Amerika''' (İngilizce: ''America''), çoğunlukla orta [[Kuzey Amerika]]'da, [[Kanada]] ve [[Meksika]] arasında bulunan,{{efn|Beş ana bölgesi: [[Amerikan Samoası]], [[Guam]], [[Kuzey Mariana Adaları]], [[Porto Riko]] ve [[Virjin Adaları]]'dır. Kalıcı nüfusa sahip olmayan on bir küçük ada alanı vardır: [[Baker Adası]], [[Howland Adası]], [[Jarvis Adası]], [[Johnston Atolü]], [[Kingman Resifi]], [[Midway Atolü]] ve [[Palmyra Atolü]]. [[Bajo Nuevo Bank]], [[Navassa Adası]], [[Serranilla Bank]] ve [[Wake Island]] üzerindeki ABD egemenliği ise tartışmalıdır.&lt;ref&gt;U.S. State Department, [http://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/179780.htm Common Core Document to U.N. Committee on Human Rights] {{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20191026132754/http://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/179780.htm |tarih=26 Ekim 2019 }}, December 30, 2011, Item 22, 27, 80. And U.S. General Accounting Office Report, [http://www.gao.gov/archive/1998/og98005.pdf U.S. Insular Areas: application of the U.S. Constitution] {{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20131103093032/http://www.gao.gov/archive/1998/og98005.pdf |tarih=3 Kasım 2013 }}, November 1997, pp. 1, 6, 39n. Both viewed April 6, 2016.&lt;/ref&gt;}} [[Amerika Birleşik Devletleri'nin eyaletleri|elli eyalet]] ve bir [[federal bölge]]den oluşan, [[federasyon|federal]] [[anayasal cumhuriyet]] ile yönetilen bir ülke. Yeryüzünün, 9,8 milyon [[Kilometrekare|km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]] (3,8 milyon [[Milkare|sq mi]]) [[yüzölçümü|yüz ölçümü]] ile [[Yüzölçümlerine göre ülkeler listesi|üçüncü veya dördüncü en büyük ülkesidir.]]{{efn|[[Encyclopædia Britannica]], 9.572.000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (3.696.100 sq mi) ile üçüncü sıraya [[Çin]], ([[Rusya]] ve [[Kanada]]'dan sonra); dördüncü sıraya ise ABD'yi koyuyor.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.britannica.com/topic/111803/China-quick-facts | başlık = China | website = [[Encyclopædia Britannica]] | erişimtarihi = 31 Ocak 2010 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20140122054137/http://www.britannica.com/topic/111803/China-quick-facts | arşivtarihi = 22 Ocak 2014 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt; Amerika Birleşik Devletleri için bu değer, kıyı ve karasularını kapsamadığı için [[CIA World Factbook]]'ta belirtilenden daha azdır.&lt;ref&gt;{{web kaynağı |url=http://www.britannica.com/topic/616563/United-States-quick-facts |başlık=United States |website=[[Encyclopædia Britannica]] |erişimtarihi=31 Ocak 2010 |arşivurl=http://web.archive.org/web/20131219194413/http://www.britannica.com/topic/616563/United-States-quick-facts |arşivtarihi=19 Aralık 2013 |ölüurl=hayır}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;CIA World Factbook, Amerika Birleşik Devletleri'ni Rusya ve Kanada'dan sonra, 9.833.517 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (3.796.742 sq mi) büyüklüğü ile üçüncü, Çin'i ise 9.596.960 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (3.705.410 sq mi) büyüklüğü ile dördüncü olarak listelemektedir.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html | başlık = United States | website = [[CIA World Factbook]] | yayıncı = | erişimtarihi = 10 Haziran 2016 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20070612213256/http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html | arşivtarihi = 12 Haziran 2007 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html | başlık = China | website = [[CIA World Factbook]] | erişimtarihi = 10 Haziran 2016 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20070612213511/http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html | arşivtarihi = 12 Haziran 2007 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;|name=largestcountry}} 328 milyonu aşan nüfusu ile [[Nüfuslarına göre ülkeler listesi|dünyanın en kalabalık]] üçüncü ülkesidir. Ülkenin federal bölgesi [[Washington, D.C.]]'dir ve en kalabalık şehri ise [[New York]]'tur.<br /> <br /> [[Paleo-Kızılderililer]] en az 12.000 yıl önce [[Sibirya]] üzerinden [[Kuzey Amerika]] anakarasına göç ettiler ve 16. yüzyıla gelindiğinde ise [[Amerikan kolonileri|Avrupa kolonizasyonu]] ile karşı karşıya kaldılar. Birleşik Devletler, Doğu Kıyısı boyunca kurulan [[On Üç Koloni]] ittifakından doğdu. [[Büyük Britanya İmparatorluğu|Büyük Britanya]] ile olan anlaşmazlıklar, bağımsızlığı sağlayan [[Amerikan Bağımsızlık Savaşı]]'na (1775-1783) yol açtı. 18. yüzyılın sonlarında ABD, Kuzey Amerika'da hızlı bir şekilde genişlemeye başladı. Kademeli olarak yeni bölgeler elde etti ve çoğu zaman Yerli Amerikalıları yerlerinden etti ve yeni devleti kabul etmeye zorunlu bıraktılar. 1848'de Birleşik Devletler, kıtanın bir ucundan diğer ucuna kadar yayıldı ve [[Kölelik|köleliğin]] ortadan kalkıp kalkmaması tartışması ile başlayan [[Amerika İç Savaşı]]'na zemin hazırlandı. [[İspanyol-Amerikan Savaşı|İspanyol–Amerikan Savaşı]] ve [[I. Dünya Savaşı]], ABD'nin dünya gücü olacağının sinyallerini verdi ve [[II. Dünya Savaşı]]'nda ise bunu gerçekleştirdi. [[Soğuk Savaş]] sırasında Birleşik Devletler ve [[Sovyetler Birliği]] çeşitli rekabet yarışlarına katıldı ancak doğrudan askerî çatışma olmadı. Bu yarışlar sonrasında ABD, [[Ay]]'a ilk insanları indiren [[Apollo 11|1969 uzay uçuşuyla]], [[Uzay Yarışı]]'ndan üstünlük elde etti. Sovyetler Birliği'nin [[Sovyetler Birliği'nin dağılması|1991'deki çöküşü]] Soğuk Savaş'ı sona erdirdi ve ABD'yi dünyanın tek [[süper güç|süper gücü]] yaptı.<br /> <br /> Birleşik Devletler, bir [[federal cumhuriyet]]tir ve [[Çift meclislilik|çift meclisli]] bir [[yasama]] sistemine sahip olmakla birlikte, üç ayrı hükûmet departmanına sahip [[temsilî demokrasi]]dir. [[Birleşmiş Milletler]], [[Dünya Bankası]], [[Uluslararası Para Fonu]] (IMF), [[Amerikan Devletleri Örgütü]] (OAS), [[NATO]] gibi uluslararası kuruluşların kurucu üyesidir. [[Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi]]'nin daimi üyesidir. Ayrıca ABD, uluslararası [[ekonomik özgürlük]], [[hükûmet]] [[Yolsuzluk|yolsuzluğu]], [[yaşam kalitesi]] ve yüksek eğitim kalitesi ölçütlerinde üst sıralarda yer almaktadır. Gelir ve servet eşitsizliklerine rağmen Amerika Birleşik Devletleri, [[Sosyo-ekonomik gelişmişlik|sosyoekonomik]] performans ölçümlerinde her defasında üst sıralarda yer almaya devam etmiştir. [[Amerika Birleşik Devletleri'nde ırk ve etnisite|Irksal ve etnik]] açıdan en çeşitli toplumlardan birine sahiptir ve nüfusu yüzyıllar süren [[göç]]ler ile şekillenmiştir.<br /> <br /> == Tarih ==<br /> {{Ana|Amerika Birleşik Devletleri tarihi}}<br /> [[Dosya:66000251-2CO.jpg|küçükresim|sol|[[Amerika yerlileri]] [[Anasaziler]] tarafından MS 1190 ve 1260 yılları arasında inşa edilen [[Mesa Verde Ulusal Parkı|Cliff Palace]]]]<br /> [[Kuzey Amerika]]'nın ilk sakinlerinin en az 12.000 yıl önce [[Bering Köprüsü]] yoluyla [[Sibirya]]'dan göçle geldikleri genel olarak kabul edilmiştir; ancak, bazı kanıtlar daha da erken bir yerleşim tarihini göstermektedir.{{sfn|Erlandson|Rick|Vellanoweth|2008|p=19}}{{sfn|Savage|2011|page= 55}}{{sfn|Haviland|Walrath|Prins|2013|page=219}} MÖ 11.000 yılı civarında ortaya çıkan [[Clovis kültürü]]nün, Amerika'daki insan yerleşiminin ilk dalgasını temsil ettiğine inanılıyor.{{sfn|Waters|Stafford|2007|pages=1122–1126}}{{sfn|Flannery|2015|pages=173–185}} Bu, muhtemelen Kuzey Amerika'ya doğru gerçekleşen üç büyük göç dalgasından ilkiydi; Daha sonraki göç dalgaları ile günümüz [[Atabasklar]]ın, [[Aleutlar]]ın ve [[Eskimo]]ların ataları bölgeye geldi.{{sfn|Gelo|2018|pages=79-80}}<br /> <br /> Zamanla, Kuzey Amerika'daki yerli kültürler giderek daha komplike hale geldiler ve bazıları güneydoğudaki [[Kolomb öncesi Amerika|Kolomb öncesi]] [[Kolomb öncesi Amerika#Mississippi kültürü|Mississippi kültürü]] gibi gelişmiş tarım, mimari ve komplike toplumlar geliştirdi.{{sfn|Lockard|2010|page= 315}} [[Kahokya]] şehir devleti, günümüz Amerika Birleşik Devletleri'ndeki en büyük ve en karmaşık [[Kolomb öncesi Amerika|Kolomb öncesi]] [[arkeoloji|arkeolojik sit alanı]]dır.{{sfn|Martinez|Sage|Ono|2016|page= 4}} Four Corners bölgesinde, [[Anasazi]] kültürü, yüzyıllarca süren tarımsal bilgi birikimi ile gelişti.{{sfn|Fagan|2016|page=390}} Güney Büyük Göller bölgesinde bulunan [[İrokualar|İrokua Konfederasyonu]], on ikinci ve on beşinci yüzyıllar arasında bir noktada kuruldu.&lt;ref name=&quot;Dean Snow&quot;&gt;{{Kitap kaynağı |url=http://books.google.com/books?id=P7e82KQoX6IC&amp;q=iroquois+basque&amp;pg=PA1 |başlık=The Iroquois |author=Dean R. Snow |yayıncı=Blackwell Publishers, Ltd. |yıl=1994 |isbn=978-1-55786-938-8 |erişimtarihi=16 Temmuz 2010}}&lt;/ref&gt; Atlantik kıyısı boyunca, avlanma ve tuzak kurma ile birlikte sınırlı tarım uygulayan önde gelen yerliler [[Algonkin halkları]]ydı.<br /> <br /> Avrupa ile temas kurulan dönemde Kuzey Amerika'nın yerli nüfusunu tahmin etmek zordur.{{sfn|Perdue|Green|2005|page=40}}{{sfn|Haines|Haines|Steckel|2000|page=12}} [[Smithsonian Enstitüsü]]'nden Douglas H. Ubelaker, güney Atlantik eyaletlerinde 92.916, Körfez eyaletlerinde 473.616 nüfus olduğunu tahmin ediyor,{{sfn|Thornton|1998|page=34}} ancak çoğu akademisyen bu rakamı çok düşük olarak görüyor.{{sfn|Perdue|Green|2005|page=40}} [[Antropolog]] Henry F. Dobyns, Meksika Körfezi kıyılarında yaklaşık 1,1 milyon insanın, [[Florida]] ile [[Massachusetts]] arasında yaşayan 2,2 milyon kişinin, [[Mississippi Vadisi]] ve kollarında 5,2 milyon kişinin ve [[Florida yarımadası]]'nda yaklaşık 700.000 kişinin yaşadığını öne sürerek, nüfusun çok daha fazla olduğuna inanıyordu.{{sfn|Perdue|Green|2005|page=40}}{{sfn|Haines|Haines|Steckel|2000|page= 12}}<br /> <br /> [[Amerika]]'nın 1492'de Avrupalılar tarafından keşfinden sonra [[İspanyollar]], [[Portekizliler]], [[Fransızlar]] ve [[İngilizler]], buradaki yerli halkların aleyhine toprak sahibi oldular. Avrupalılar, Amerika'daki topraklarını genişlettikten sonra, İngiltere başta olmak üzere çeşitli ülkelerden göçmenler alıp buralara yerleştirerek [[Koloni (sosyoloji)|koloniler]] kurdular.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı |url=http://www.publicbookshelf.com/public_html/The_Great_Republic_By_the_Master_Historians_Vol_I/colonizati_cb.html |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=19 Mayıs 2012 |arşivurl=http://web.archive.org/web/20120510174527/http://www.publicbookshelf.com/public_html/The_Great_Republic_By_the_Master_Historians_Vol_I/colonizati_cb.html |arşivtarihi=10 Mayıs 2012 |ölüurl=evet}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[Dosya:Map of territorial growth 1775.svg|küçükresim|upright=1.22|sol|1775'te [[Amerikan kolonileri|Kuzey Amerika'daki Avrupa koloni bölgeleri]]]]<br /> <br /> 18. yüzyıl ortalarında, bu kolonilerin sayısı 13'e yükseldi ve bu [[On Üç Koloni]], Amerika Birleşik Devletleri'nin temelini oluşturdu.<br /> <br /> Amerika kıtası, insanlar için yeni olanaklar ve yeni bir hayat sağladı. Daha sonra, bu koloni sistemi [[sömürgecilik]] politikasına dönüştü. İngiliz kolonileri, [[Birleşik Krallık]]'a endüstri konusunda hizmet ediyordu. İngilizler kolonilerden vergi alıyordu.&lt;ref&gt;{{Haber kaynağı|url=http://www.bbc.co.uk/turkish/news/story/2004/01/040112_abd_rehber.shtml |başlık=Ülke rehberi: Amerika Birleşik Devletleri |erişimtarihi=13 Mart 2009 |yayımcı=BBC |tarih=5 Şubat 2009}}&lt;/ref&gt; Koloniler zaman içinde İngiliz devletinden farklı bir kimlik geliştirmeye başladı. Nüfus hızla büyüyor, tarıma dayalı ekonomi gelişiyor, iş adamları ticari hamlelerde bulunuyordu. Dinsel yapıda da çeşitlilik vardı. Avrupa'dan gelenler tutucu bir [[Protestanlık]] geliştirmişti.<br /> <br /> Yönetimleri de İngilizlerden farklıydı. Kolonilerin her birinde ([[Pensilvanya]] dışında), iki yasama meclisi bulunuyordu. Kolonileri temsil eden alt meclisin üyeleri mal sahipleri tarafından seçiliyor, Krallığı temsil eden üst meclis üyeleri ise İngiliz Kralı tarafından tayin ediliyordu. Kolonilerde yaşayanlar aynı zamanda mahkemeler kurmuştu ve [[İngiliz hukuk sistemi|İngiliz hukuk sistemini]] uyguluyordu.<br /> <br /> 1756-1763 yılları arasında İngiltere'nin [[Avusturya]], [[Fransa]] ve [[Rusya]] ittifakıyla yaptığı savaşlar ([[Yedi Yıl Savaşları]]), İngiliz maliyesi üzerinde ciddi bir yük oluşturmuştu. İngiltere'nin mali yükünü gidermek amacıyla yeni vergiler koyması, Amerika'da kolonilerin tepkisiyle karşılaştı. Koloniler yüksek vergiler ödeyip karşılığında hiçbir şey alamamaktan rahatsızlardı. Çay ihracatına gelen yüksek ek vergiyle koloniler, 18. yüzyıl ortalarından beri hazır oldukları bağımsızlık mücadelesini hayata geçirdiler. Savaşın başlarında [[George Washington]] ve [[Thomas Jefferson]] tarafından kaleme alınan ve özgürlük isteklerini dile getiren [[Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi]]'ni yayınladı (4 Temmuz 1776). Sonradan 4 Temmuz günü ABD [[Bağımsızlık Günü (Amerika Birleşik Devletleri)|Bağımsızlık Günü]] olarak kabul edilmiştir.<br /> <br /> Altı yıl süren savaş sonunda, George Washington komutasındaki koloni güçleri tarafından yenilgiye uğratılan İngiltere geri çekilmiş ve 1783 yılında [[Paris Antlaşması (1783)|Paris antlaşması]]&lt;nowiki/&gt;yla 13 koloninin bağımsızlığını kabul etmiştir.{{kaynak belirt}} Bağımsızlıklarını ilan eden koloniler, içişlerinde serbest eyaletlerden oluşan Amerika Birleşik Devletleri'ni kurdular (1787). 1789'da anayasanın tamamlanıp onaylanmasıyla yeni bir ulus ve [[Amerikalılar|Amerikalı]] üst kimliği doğdu.<br /> [[Dosya:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|270x270px|küçükresim|sol|[[Manhattan]], [[New York]]]]<br /> Amerika Birleşik Devletleri, ülkeyi anayasayla yöneten bir başkanın seçimle iş başına geldiği ilk modern demokratik cumhuriyettir. Bu manada [[Fransız Devrimi]]'nin de öncüsü olmuştur. Bu sistem 18. yüzyıl dünyasında eşitlik, insan hakları, adil yargılama ve kuvvetler ayrılığı gibi kavramların gündeme gelmesini sağlamıştır.<br /> [[Dosya:USA territorial growth.gif|küçükresim|312x312pik|ABD'nin genişlemesi]]<br /> ABD doğal kaynaklarının zenginliği, genç ve dinamik bir insan gücüne sahip olması nedeniyle 19. yüzyıl boyunca hızla sanayileşti. Ancak 1861-1865 yılları arasında çıkan [[Amerikan İç Savaşı]] ülkeyi parçalanma tehdidi altına soktu. Savaş kuzeydeki eyaletlerin başarısıyla sonuçlandı ve ABD tekrar hızlı bir gelişme dönemine girdi. 20. yüzyıl başlarında çıkan [[I. Dünya Savaşı]]'nın [[İtilaf Devletleri]] tarafından kazanılmasında önemli bir rol oynadı. [[II. Dünya Savaşı]]'nda da [[Almanya]], [[İtalya]] ve [[Japonya]]'ya karşı başarılar elde eden ABD artık bir süper güç hâline gelmişti.<br /> <br /> Bu iki dünya savaşından sonra dünya ülkeleri iki kutba ayrıldı. [[Soğuk Savaş]] adıyla anılan bu dönemde ABD [[NATO]] örgütü çatısı altında Batı Bloğunun liderliğini üstlenirken [[Sovyetler Birliği]] [[Doğu Bloğu]]'nun ([[Varşova Paktı]]) lideri durumundaydı. Soğuk Savaş yılları boyunca ABD başta [[Kore Savaşı]] ve [[Vietnam Savaşı]] olmak üzere birçok savaşa katıldı. 1989 yılında [[Berlin Duvarı'nın yıkılışı]]nın ardından Soğuk Savaş sona erdi. 1990 yılında [[Kuveyt'in işgali|Irak'ın Kuveyt'i işgal etmesi]] üzerine çıkan [[I. Körfez Savaşı]]'nda ABD Irak ordusunu yendi. ABD 1995 ve 1999 yıllarında NATO ülkelerinin yardımıyla [[Deliberate Force Operasyonu|Bosna Savaşı]]'na ve [[NATO'nun Yugoslavya'yı bombalaması|Kosova Savaşı]]'na müdahale etti. 2001 yılında [[New York]] ve [[Washington, DC]] gibi büyük ABD kentleri [[El-Kaide]] tarafından [[11 Eylül saldırıları]]na sahne oldu. Bu saldırılara yanıt olarak ABD 2001 yılında [[Afganistan Savaşı (2001-günümüz)|Afganistan Savaşı]]'nı ve 2003 yılında da [[Irak Savaşı]]'nı başlattı. ABD hükûmeti bu savaşların amacının El-Kaide'nin lideri [[Usame bin Ladin]]'in öldürülmesi ve Irak'ta bulunduğu iddia edilen kimyasal silahların ele geçirilmesi olduğunu öne sürmüştür. Savaşlarda çok sayıda El-Kaide mensubuyla, Irak ve Amerikan askerinin yanı sıra, siviller de ölmüştür. Sonuçta Irak Devlet Başkanı [[Saddam Hüseyin]] idam edilmiş, [[Usame bin Ladin]] ise evinde yakalanarak öldürülmüştür.<br /> <br /> == İklim ==<br /> Amerika Birleşik Devletleri'nin [[iklim]]i sürekli değişkenlik gösterir. Doğu ve batı kıyılarındaki sıradağlar, okyanusların iç kısımların iklimine tesir etmesini önlediğinden, bu kıyı şeritleri hariç bütün ülkede [[karasal iklim]] hâkimdir.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı |url=http://www.path2usa.com/usa-climate |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=19 Mayıs 2012 |arşivurl=http://web.archive.org/web/20120413215521/http://www.path2usa.com/usa-climate |arşivtarihi=13 Nisan 2012 |ölüurl=evet}}&lt;/ref&gt; Ülkenin kuzeyinde ise [[Kanada]]'dakine benzer [[çam]] ormanları görülebilir.<br /> <br /> Orta kısımlar çok yüksek olduğundan, mevsimler arasında pek fazla sıcaklık farkı yoktur. Yaz mevsiminde orta bölgelere alçak basınç hâkim olmasına rağmen, okyanustan gelen nemli hava [[Apalaş Dağları]] tarafından engellenmediği için orta bölgeler yaz mevsiminde bol yağış alır. Batı taraflarında ise yağış daha azdır.<br /> <br /> [[Atlas Okyanusu]]'na kıyısı olan şeridin güney kısmı nispeten yağışlı ve ılıman olmasına rağmen, kuzeyi daha serin olup kışları şiddetli geçer.<br /> <br /> [[Meksika Körfezi]]'ne bakan güney kısım açık ve düz olduğundan bu kısımlarda tropikal iklim hâkimdir. Burada yazlar sıcak, kışlar ise ılımandır. Her mevsimde bol yağış görülür. [[Alaska]] kıyı şeridi, denizden etkilenen bir iklime sahip olmasına rağmen, iç kısımlarında çok şiddetli soğuklar görülür.<br /> <br /> == Yönetim biçimi ==<br /> Amerika Birleşik Devletleri 50 [[eyalet]]ten meydana gelen bir federal birliktir. Ulusal hükûmetin merkezi, [[Washington, DC|District of Columbia]]'dır. [[Anayasa]], ulusal hükûmetin bünyesinin ana hatlarını tespit eder. Yetkileri ile faaliyetlerini belirtir. Kendine has anayasa ve yetkilere sahip olan her eyalet de öteki işlerden sorumludur. Her eyalet; yönetim bakımından şehir, kasaba, nahiye ve köylere ayrılmıştır. Her eyaletin seçimle gelmiş kendi valisi vardır.<br /> <br /> == Hükûmet ==<br /> {{Ana|Amerika Birleşik Devletleri'nin yönetimi|Amerika Birleşik Devletleri'nde siyaset}}<br /> [[Dosya:White House north and south sides.jpg|küçükresim|286x286pik|[[Beyaz Saray]]]]<br /> Amerika'da hükûmet, halk hükûmetidir; halk tarafından kurulur. [[Amerika Birleşik Devletleri Kongresi|Kongre]] üyeleri, başkan, eyalet yetkilileri, kasaba ve şehirleri yönetenler halk tarafından seçilir. Hâkimler de, doğrudan halk tarafından seçilir veya seçilmiş yetkililer tarafından tayin edilir. Kamu görevlileri, görevlerini iyi yapmadıkları veya kanunları ciddi bir şekilde ihlal ettiklerinde görevden uzaklaştırılabilirler.<br /> <br /> Anayasa, kişilerin hak ve hürriyetlerini teminat altına almaktadır. Bu hak ve hürriyetler, 1791'de anayasaya eklenen ve [[İnsan Hakları Beyannamesi]] adı verilen ilk on değişiklikte belirtilmektedir.<br /> <br /> Anayasa, hükûmetin yetkilerini üçe ayırmıştır: Başında başkan olan yürütme, [[Amerika Birleşik Devletleri Senatosu|Senato]] ve [[Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi|Temsilciler Meclisi]] olmak üzere kongrenin her iki kanadını ihtiva eden yasama ve başta yüksek mahkeme olmak üzere yargı. Anayasa, her birinin yetkisini sınırlamakta ve birinin gereğinden fazla yetki sahibi olmasını engellemektedir.<br /> <br /> Eyalet hükûmetlerinde de sistem, federal hükûmet sisteminin hemen hemen aynısıdır. Genelde ülke yönetiminde [[Cumhuriyetçi Parti (Amerika Birleşik Devletleri)|Cumhuriyetçiler]] üstündür. 1993-2001 yılları arasında [[Demokrat Parti (Amerika Birleşik Devletleri)|Demokratlar]] hem [[Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi|Temsilciler]] meclisinde hem de [[Beyaz Saray]]'da üstünlük kurdular. 2001 ve 2004 seçimlerinde kazanan Cumhuriyetçiler oldu. 2004 seçimlerinde sonuçlar şöyleydi; Cumhuriyetçiler: 232, Demokratlar: 202, Bağımsız: 1. 2006 seçimlerinde ise çoğunluk Demokratlardaydı; Demokratlar: 232, Cumhuriyetçiler: 202. [[Temsilciler Meclisi]] başkanlığına Demokrat [[Nancy Pelosi]] seçildi.<br /> <br /> Her eyalette yürütme kuvvetinin başında bir vali vardır. Eyalet hükûmetleri düzeni koruma, çocuk ve gençlerin eğitimi, yol inşaatı gibi işlere bakar. Federal hükûmet; millî, milletlerarası ve birden fazla eyaleti ilgilendiren meselelerle uğraşır. Vatandaşların günlük hayatını etkileyen kanunlar, şehir ve kasabalardaki polis teşkilatı tarafından uygulanır. [[FBI]] diye bilinen Federal Soruşturma Bürosu; eyalet sınırlarını geçen suçluları, federal kanunlara aykırı hareket edenleri araştırır.{{kaynak belirt}}<br /> <br /> === Federal Hükûmet ===<br /> Amerika Birleşik Devletleri Başkanı, genel seçimle dört yıllık bir süre için seçilir. Seçilen [[Amerika Birleşik Devletleri başkanı|Başkan]], sürenin sonunda bir devre daha seçilebilir. Başkanın Amerika'da doğmuş olması, en az 14 yıl Amerika'da ikamet etmiş olması ve yaşının en az otuz beş olması gerekir. Yılda 200.000 dolar üzerinde maaş ve ilaveten masrafları için de 50.000 dolar alır; fakat bunların toplamı üzerinden gelir vergisi öder. Ayrıca seyahat ve misafir ağırlama masrafı olarak vergiye tabi olmayan 100.000 dolar alır.{{kaynak belirt}}<br /> <br /> Başkan, kongre tarafından onaylanmış bir kanun tasarısını veto eder veya bunu imzalamayı reddederse; kongrenin her iki kanadı tarafından üçte iki oyla alınan bir karar bu vetoyu hükümsüz kılar ve tasarı kanunlaşır. Başkan; federal hâkimleri, büyükelçileri, yüzlerce hükûmet yetkilisini tayin eder. Başkanın ölümü, istifa etmesi veya kalıcı olarak sakatlanması hâlinde görevi seçime kadar başkan yardımcısı yürütür.{{kaynak belirt}}<br /> <br /> Birleşik Amerika Anayasası uyarınca, görev süresi tamamlanmamış bir Başkan, ancak görevi kötüye kullandığı iddiasının, yeterli delile dayanılarak, Temsilciler Meclisinde üyelerin üçte iki çoğunluğunun tasdik etmesi ile görevden alınabilir. Bugüne kadar yalnız bir Amerikan Başkanı görevi kötüye kullanmakla suçlanmıştır. O da 1868'de muhakeme edilerek beraat eden [[Andrew Jackson]]'dır. Ancak 1974'te başkan [[Richard Nixon]] dâhil, yüksek makamda birçok yetkilinin karıştığı seçim kampanyasında kanun dışı para toplama olayı mahkemeye intikal etti. [[Watergate]] olarak adlandırılan bu olayda Nixon, mahkemeye çıkmadan istifa etti ve yerine [[Gerald Ford]] geçti.<br /> <br /> Yasama kolu olan [[Amerika Birleşik Devletleri Kongresi|Kongre]]; [[Amerika Birleşik Devletleri Senatosu|Senato]] ve [[Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi|Temsilciler Meclisi]]'nden meydana gelir. Senatörler 6 yıl, Temsilciler Meclisi üyeleri ise iki yıl için seçilirler. Senatör ve Temsilciler aday olmak istedikleri sürece tekrar seçilebilirler.<br /> <br /> Elli eyaletin her biri, Kongreye iki senatör gönderir. Senatonun üçte biri, her iki yılda bir seçilir. Senatör seçilmek için adayın otuz yaşını doldurması ve seçilmesinden en az dokuz yıl önce Amerikan vatandaşı olmuş bulunması şarttır.<br /> <br /> Temsilciler Meclisinin 435 üyesi vardır. Her eyalet, kendi nüfus oranına göre belli sayıda üyeye sahiptir. Eyaletler aşağı yukarı eşit nüfuslu seçim bölgelerine ayrılır ve her bölgenin seçmenleri Kongreye bir temsilci üye seçer. Bir üyenin en az yirmi beş yaşında ve en az yedi yıllık Amerikan vatandaşı olması gerekir.<br /> <br /> Bir tasarının kanun olabilmesi için hem Senato hem de Temsilciler Meclisi tarafından tasdik edilmesi gerekir.<br /> <br /> == Dış ilişkiler ==<br /> Ülkenin kuruluşundan beri dış siyasetin yönetiminde başlıca söz sahibi Başkan olmuştur. Bununla birlikte, yetkileri sınırsız değildir. Giriştiği taahhütlerin Kongre tarafından tasdik edilmesi gerekir.<br /> <br /> Amerika, [[Birleşmiş Milletler]]'in Anayasası uyarınca kurulan Kuzey Atlantik Anlaşması Teşkilatı ([[NATO]]), Amerika Devletleri Teşkilatı (OAS) gibi bölge savunma gruplarına ve barış ile gelişmeyi destekleyen diğer kuruluşlara da katılmıştır.<br /> <br /> Filipin halkının bağımsızlık için verdiği mücadelenin kanlı bir şekilde bastırılmasından başlayarak ABD yönetimleri gizli operasyonlarda, [[Latin Amerika]], [[Asya]] ve [[Orta Doğu]]'daki savaşlarda yer alarak yabancı topraklardaki çatışmalara müdahale etmektedirler.<br /> <br /> == Ekonomi ==<br /> {{Ana|Amerika Birleşik Devletleri ekonomisi}}<br /> === Turizm ===<br /> Amerika Birleşik Devletleri, [[Dünya Turizm Örgütü|Birleşmiş Milletler Turizm Örgütü]]nün verilerine göre 2012 yılında kaydedilen 67 milyon turistle [[Fransa]]'dan sonra dünyada en çok ziyaret edilen ikinci ülke durumundadır.&lt;ref&gt;{{İng}}[http://dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net/sites/all/files/pdf/unwto_highlights13_en_lr.pdf UNWTO Tourism Highlights] {{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20130718115306/http://dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net/sites/all/files/pdf/unwto_highlights13_en_lr.pdf |tarih=18 Temmuz 2013 }}. [[:en:World Tourism Organization|World Tourism Organization]]. Sayfa 6. 4 Ağustos 2013 tarihinde erişildi.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Demografi ==<br /> {{Ana|Amerika Birleşik Devletleri demografisi}}<br /> === Nüfus ===<br /> {|class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size: 90%; border: 1px solid #999; float: right; margin-left: 1em; width:240px&quot;<br /> |- style=&quot;background:#f5f5f5&quot;<br /> !Irk/Etnik<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;small&gt;(2010 nüfus verilerine göre)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Cen2010Summary&quot;&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.census.gov/2010census/data/ | başlık = 2010 Census Data | yayıncı = Amerika Birleşik Devletleri Nüfus Sayım Bürosu | erişimtarihi = 29 Mart 2011 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151021183257/http://www.census.gov/2010census/data/ | arşivtarihi = 21 Ekim 2015 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;<br /> |-<br /> !&lt;small&gt;Irka göre:&lt;/small&gt;<br /> |-<br /> | [[Beyaz Amerikalılar|Beyaz]] || style=&quot;text-align:center;&quot;|72,4%<br /> |-<br /> | [[Afroamerikan]] || style=&quot;text-align:center;&quot;|12,6%<br /> |-<br /> | [[Asyalı Amerikalılar|Asyalı]] || style=&quot;text-align:center;&quot;|4,8%<br /> |-<br /> | [[Kızılderili asıllı Amerikalılar|Kızılderililer]] ve [[Alaska yerlileri]] || style=&quot;text-align:center;&quot;|0,9%<br /> |-<br /> | [[Hawaii yerlileri]] ve [[Pasifik adalılar]] || style=&quot;text-align:center;&quot;|0,2%<br /> |-<br /> | Diğerleri || style=&quot;text-align:center;&quot;|6,2%<br /> |-<br /> | Melez (iki veya daha fazla) || style=&quot;text-align:center;&quot;| 2,9%<br /> |-<br /> !&lt;small&gt;Etniğe göre:&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Web kaynağı |url=http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-02.pdf |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=2 Şubat 2014 |arşivurl=http://web.archive.org/web/20110429214029/http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-02.pdf |arşivtarihi=29 Nisan 2011 |ölüurl=hayır}}&lt;/ref&gt;<br /> |-<br /> | [[Hispanik ve Latin Amerikalılar|Hispanik/Latin]] (herhangi bir ırk) || style=&quot;text-align:center;&quot;|16,3%<br /> |-<br /> | Hispanik/Latin olmayan (herhangi bir ırk) || style=&quot;text-align:center;&quot;|83,7%<br /> |}<br /> <br /> Amerika Birleşik Devletleri Sayım Bürosu yaklaşık 11,2 milyon yasadışı göçmen de dâhil ülkenin nüfusunu 317.593.000&lt;ref name=&quot;POP&quot;/&gt; olarak tahmin eder.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.cis.org/articles/2008/back808.pdf | yazar = Camarota, Steven A.; Jensenius, Karen | başlık = Homeward Bound: Recent Immigration Enforcement and the Decline in the Illegal Alien Population | tarih = Temmuz 2008 | yayıncı = Center for Immigration Studies | erişimtarihi = 6 Ağustos 2008 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20080809030605/http://www.cis.org/articles/2008/back808.pdf | arşivtarihi = 9 Ağustos 2008 | ölüurl =evet}}&lt;/ref&gt; 1900'lerde yaklaşık 76 milyon olan ABD nüfusu 20. yüzyılda neredeyse dört katına çıktı.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.census.gov/prod/2005pubs/06statab/pop.pdf | başlık = Statistical Abstract of the United States | yıl = 2005 | yayıncı = [[Amerika Birleşik Devletleri Nüfus Sayım Bürosu]] | arşivurl = http://web.archive.org/web/20141228134018/http://www.census.gov/prod/2005pubs/06statab/pop.pdf | arşivtarihi = 28 Aralık 2014 | erişimtarihi = 2 Şubat 2014 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt; Çin ve [[Hindistan]]'dan sonra dünyanın en kalabalık üçüncü ülkesi olan ABD, büyük nüfus artışı beklenen ülkeler arasında büyük ve sanayileşmiş tek ülkedir.&lt;ref name=&quot;PRC&quot;&gt;{{Web kaynağı |url=http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html |başlık=Executive Summary: A Population Perspective of the United States |yayıncı=Population Resource Center |tarih=Mayıs 2000 |erişimtarihi=20 Aralık 2007 |arşivurl=http://web.archive.org/web/20070604165856/http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html |arşivtarihi=4 Haziran 2007 |ölüurl=evet}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 1000 de 13 olan doğum hızı, 35% olan dünya ortalamasının altındadır. [[Nüfus artış hızına göre ülkeler listesi|Nüfus artışı]] hızı pozitif 0,9%, birçok gelişmiş ülkeye göre daha yüksektir.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr60/nvsr60_02.pdf | başlık = Births: Preliminary Data for 2010 | yayıncı = National Center for Health Statistics | çalışma = National Vital Statistics Reports, Volume 60 | yıl = 2011 | erişimtarihi = 17 Ağustos 2012 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150325152949/http://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr60/nvsr60_02.pdf | arşivtarihi = 25 Mart 2015 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt; 2012 mali yılı içinde, bir milyondan fazla göçmene (çoğu [[aile birleşimi]] ile gelen) yasal ikamet hakkı verildi.&lt;ref name=&quot;LPR&quot;&gt;[http://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/ois_lpr_fr_2012_2.pdf &quot;U.S. Legal Permanent Residents: 2012&quot;] {{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20131011220139/http://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/ois_lpr_fr_2012_2.pdf |tarih=11 Ekim 2013 }}. [[Office of Immigration Statistics]] ''Annual Flow Report.''&lt;/ref&gt; [[Meksika]] 1965 Göç Yasasından beri yeni ikamet edenlerin önde gelen kaynağıdır. [[Çin]], [[Hindistan]] ve [[Filipinler]] her sene gönderenler arasında ilk dörttedir.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.dhs.gov/yearbook-immigration-statistics-2011-1 | başlık = Yearbook of Immigration Statistics: 2011 – Persons Obtaining Legal Permanent Resident Status by Region and Country of Birth: Fiscal Years 2002 to 2011 (Table 3) | yayıncı = U.S. Dept. of Homeland Security | erişimtarihi = 4 Şubat 2013 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20140228002243/http://www.dhs.gov/yearbook-immigration-statistics-2011-1 | arşivtarihi = 28 Şubat 2014 | ölüurl =evet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.dhs.gov/files/statistics/publications/LPR07.shtm | başlık = Yearbook of Immigration Statistics: 2007 – Persons Obtaining Legal Permanent Resident Status by Region and Country of Birth: Fiscal Years 1998 to 2007 (Table 3) | yayıncı = U.S. Dept. of Homeland Security | erişimtarihi = 4 Şubat 2013 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20120712200211/http://www.dhs.gov/files/statistics/publications/LPR07.shtm | arşivtarihi = 12 Temmuz 2012 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt; Dokuz milyon Amerikalı [[homoseksüel]], [[biseksüel]] ya da [[transgender]]dir, bu nüfusun en az yüzde dördüne eşittir.&lt;ref&gt;{{Haber kaynağı |url= http://abcnews.go.com/Health/williams-institute-report-reveals-million-gay-bisexual-transgender/story?id=13320565 |başlık= Gay Americans Make Up 4 Percent of Population |erişimtarihi= 26 Ağustos 2012 |eser= ABC News |tarih=8 Nisan 2011 |yazar=Donaldson James, Susan}}&lt;/ref&gt; 2010 yılında yapılan bir araştırmada erkeklerin yüzde yedisi ve kadınların yüzde sekizi kendini [[gey]], [[lezbiyen]] ya da [[Biseksüellik|biseksüel]] olarak tanımladı.&lt;ref&gt;[http://www.nationalsexstudy.indiana.edu/ National Survey of Sexual Health and Behavior] {{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20140201060530/http://www.nationalsexstudy.indiana.edu/ |tarih=1 Şubat 2014 }}. Retrieved January 6, 2013.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> {{ABD'nin en büyük metropoliten alanları}}<br /> <br /> === Göçler ===<br /> [[Dosya:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County.svg|küçükresim|400px|County'lere göre en büyük soy grupları, 2000]]<br /> ABD bir göçmenler ülkesidir. Göçmenler tarafından kurulmuş ve gelişmiştir. Hâlâ dünyanın en çok göç alan ülkelerinden birisidir. Amerika Birleşik Devletleri'nin 4 Temmuz 1776'daki bağımsızlığından hemen önce nüfus yaklaşık 2,5 milyon kadardı (%95 beyaz Avrupa, %5 siyahi Afrika). Bu beyaz nüfusta en büyük pay Almanların ve İskandinav ülkelerinindir (İsveç, Norveç, Danimarka). Bu milletler ilk 3 grubu oluşturmaktaydı (dinî olarak %98 [[Protestanlık|Protestan]], %2 [[Katolik]]). 1620-1770 yılları arasında bu ilk gelenler karşılıklı evlilikler ve din birliği sayesinde bugün Beyaz Amerikalı dediğimiz (WASP- White, AngloSaxon, Protestan) siyasette ve iş dünyasında hâkim konumda olan Amerikan ulusunun ana çekirdeğini oluşturdular. 2008 yılına kadar seçilen bütün ABD başkanları bu gruba dâhildir.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı |url=http://www.indexmundi.com/united_states/demographics_profile.html |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=19 Mayıs 2012 |arşivurl=http://web.archive.org/web/20120419000027/http://www.indexmundi.com/united_states/demographics_profile.html |arşivtarihi=19 Nisan 2012 |ölüurl=hayır}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Günümüz ABD'sinde yaşayan siyahilerin ([[Afroamerikan]]lar) çoğu Amerika'ya getirilen kölelerin soyundandır.<br /> <br /> 1870-1920 yılları arası 2. göç dalgasının oluştuğu yıllardır. Bu yıllarda yukarıda adı geçen devletlerden göçler devam etmektedir; fakat yoğunluk Katolik ve Ortodoks Avrupalılara (İtalyanlar, Yunanlar, Gürcüler, Ermeniler, Ruslar, Lehler, Avusturya-Macaristan, Sırplar) ve İrlandalılara kaymıştır. 1880 yılında nüfus 60 milyona yaklaşmıştır (1950'de %86 beyaz Avrupa, %9 siyahi Afrika, %3 Hispanik (Latin Amerikalı); dinî olarak ise %74 Protestan, %20 Katolik, %3 Musevi, %2 Ortodoks ve %1 Budist). ABD'nin nüfusu 1935'te 100 milyona, 1970'te 200 milyona, 2005'te ise 300 milyona ulaşmıştır.<br /> <br /> 3. göç dalgası 1970'lerin sonunda başlamıştır ve hâlen sürmektedir. Bu göç dalgası daha çok çeşitlilik göstermektedir. Asya'dan, Ortadoğu'dan, eski komünist ülkelerden, Latin ülkelerinden özellikle Meksika ve Karayipler'den gelen yoğun Hispanik-Latin Amerika göçüdür (yılda yaklaşık 800.000 ila 1,5 milyon arası).<br /> <br /> 2006 sayımına göre nüfusu 1 milyon ya da üzerinde olan 32 tane grup vardır. 2010 sayımına göre nüfusun çoğunluğu (%63,7) beyaz ve Avrupalı, %16,4'i Hispanik-Latin Amerikalıdır. Nüfusun %12,2'si siyahi Afrika, %4,7'i Asya kökenli, %0,7'si Amerikan yerlisi, %0,2'si pasifik adaları yerlisi, %1,9'u melez ve %0,2'si diğer ırklardır.<br /> <br /> === Diller ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; table style=&quot;border:1px black; float:right; margin-left:1em;&quot;<br /> ! style=&quot;background:#f99;&quot; colspan=&quot;2&quot;|Diller(2007)<br /> |-<br /> |İngilizce||223 milyon<br /> |-<br /> |İspanyolca ||34,5 milyon<br /> |-<br /> |Çince||2,5 milyon<br /> |-<br /> |Fransızca ||2,0 milyon<br /> |-<br /> |Tagalogca||1,5 milyon<br /> |-<br /> |Vietnamca||1,2 milyon<br /> |-<br /> |Almanca||1,1 milyon<br /> |}<br /> <br /> Amerika Birleşik Devletleri'nin federal düzeyde resmî dili yoktur. Ancak ülkede en çok kullanılan dil [[İngilizce]]dir (Amerikan İngilizcesi). 2010 yılında 5 yaşın üzerinde olan, yaklaşık olarak 230 milyon kişi diğer bir deyişle nüfusun %80'i evlerinde sadece İngilizce konuşmaktadır, bunu %12 ile [[İspanyolca]] takip etmektedir. En az 28 eyalette bazı Amerikalılar İngilizcenin resmi dil olmasını savunmaktadırlar.&lt;ref&gt;Wikipedia, İngilizce ''Amerika Birleşik Devletleri'' sayfası&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[Hawaii]]'de eyalet anayasasına göre Hawaii'yice ve İngilizce ortak resmi dillerdir.&lt;ref&gt;Wikipedia, İngilizce Amerika Birleşik Devleti sayfası&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[İspanyolca]]nın kullanımı ise [[Meksika]] ve [[Küba]]'dan gelen göçmenler nedeniyle son yıllarda belli kollarda arttı. [[Louisiana]] eyaletinde ise [[Fransızca]] kullanılır; çünkü [[Fransızlar|Fransız]] sömürgeleri burada kurulmuştur.<br /> <br /> === Düşünce ve Sanat Yaşamı ===<br /> {{başlık genişlet}}<br /> <br /> == Kolej ve üniversiteler ==<br /> {{Ana|Amerika Birleşik Devletleri'ndeki yükseköğretim kurumları listesi}}<br /> Birleşik Amerika'da yükseköğretim 18 yaşında başlar. Ancak yükseköğretimin Birleşik Amerika'ya özgü bir özelliği vardır ki, Avrupa'da rastlanmaz: Üniversitede belli bir alanda uzmanlık öğrenimine başlamadan önce bir ''kolej'' aşamasına geçilir. Koleji bitirenlere '''graduates''' (diplomalı) olarak bakılır ve -graduate school- da çalışmalarını sürdürürler. Bir Amerikan üniversitesi, genel olarak, bir kolej ile birlikte graduate school'dan oluşur.<br /> <br /> Kolej ve üniversitelerin çoğu özeldir ve çeşitli kaynaklardan gelen kaynaklarla yaşarlar. Eski öğrencilerin bağışları, sanayi ve ticarette ün yapmış (Ford, Rockefeller, Carnegi vb.) büyük sermaye sahiplerinin kurduğu fonlarla, asıl okuyacak öğrencilerin ödedikleri paralar, bu kaynakların başında gelir.<br /> <br /> Aslında belli bir refah düzeyine gelmiş ailelerin çocuklarını ayrıcalıklı duruma getiren bu sistemin zararları, doğrudan doğruya devletin kurduğu üniversiteler yoluyla bir parça giderilmek istenir.<br /> <br /> == Sanat ==<br /> ==== Edebiyat ====<br /> [[Dosya:Ernest Hemingway 1950.jpg|küçükresim|200px|sağ|Ernest Hemingway]]<br /> Birleşik Amerika'da büyük bir sanat ve edebiyat faaliyeti vardır. Bir çağdaş Fransız romanından daha az kültürlü ama daha canlı ve daha insani olan Amerikan romanı, dünya edebiyatında sürekli bir yer tutmuştur. [[Mark Twain]] ve [[Henry James]]'ten günümüze değin ulaşan büyük bir yazarlar kafilesi içinde, Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra gelen ve ''kayıp kuşak'' adı verilen yazarları ([[Ernest Hemingway]], [[William Faulkner]], [[Caldwell]], [[John Steinbeck]]) özellikle hatırlatmak gerekir. Roman, bir Amerikan buluşu olan ''cep kitabı'' biçimiyle, büyük okuyucu kitlelerine yayılma fırsatını daha kolay bulabilmiştir. Amerikan edebiyatı, [[Edgar Allen Poe]]'dan başlayarak [[Ezra Pound]]'a değin şiirde büyük temsilciler yetiştirmiştir. Tiyatronun da, [[Eugen O'Neill]]'dan [[Arthur Miller]]'a değin soylu temsilcileri olmuştur.<br /> <br /> ==== Müzik ====<br /> {{Ana|Birleşik Devletler Müziği}}<br /> Müzik de Amerikan sanatında popüler konumdadır. Amerikan gençlerinin büyük bir bölümü, bir müzik aletini kullanmayı bilir. Orkestralar hayli yaygındır. Copland, Chadwick, Gershwin gibi bestecilerin temsilcisi oldukları senfonik müziğin yanı sıra, siyahilerin yarattıkları [[Caz]] müziğin etkisi büyüktür. Bu etki Amerika ile sınırlı olmayıp dünya çapındadır.<br /> <br /> ==== Sinema ====<br /> [[Dosya:HollywoodSign.jpg|küçükresim|250px|Lee Dağı'ndaki [[HOLLYWOOD]] yazısı]]<br /> [[Hollywood]]'da merkezleşen sinema aynı zamanda dev bir sanayi halindedir. Milyoner yıldızların çevresinde yıldız olabilmek için yığınla insanın verdiği yer yer dramatik bir mücadeleye rastlanır. Film üretiminde başta gelen Amerikan sineması, genellikle orta düzeydedir. Bununla birlikte batıya doğru ilerleyen kovboyların maceralarını konu alan [[Western]]ler ile, görkemli sahnelerin oluşturduğu filmler ve komedi filmleri içinde, sinema tarihine geçenler olmuştur. Amerika'da, sinemanın etkisini, radyo ve özellikle televizyon tamamlar.<br /> <br /> ==== Görsel Sanatlar ====<br /> Görsel sanatların başında mimarlık gelir. Amerika'nın mimarlığı işlevseldir. Ev kullanışlı ve konforlu olmalıdır. İş yaşamı, büyük gökdelenlerde geçer. Bu gökdelenler içinde gerçek anlamda güzel olanlar vardır. Anıtlar, fazla özgünlüğü olmayan ve genellikle Greko-Romen stilde yapılır.<br /> <br /> Amerikan resminde, Avrupa etkisinden kurtulmak çabalarına karşın bu etki hâlen egemendir. Bu durum heykel de aynı şekilde geçerlidir. Avrupa sanatının resim ve heykelde ortaya koyduğu başeserlerin önde gelen alıcısı da yine Birleşik Amerika olmaktadır. Bu durumda zincirleme bir etki yaratarak Birleşik Devletler'de müzeciliğin de gelişmesini sağlamıştır<br /> <br /> === Basın ===<br /> Basın Birleşik Amerika'da, Avrupa'da olduğundan daha çok önemli bir rol oynar, bunun en iyi örneği [[Watergate skandalı]]dır. Yüksek düzeyde birkaç gazetenin dışında kalanlar, yerel ve sporla ilgili haberlere çarpıcı haberlere ayrılmıştır. Gazetelerin çoğu büyük iktisadi kuruluşlarındır bundan ötürü ister istemez sermaye çıkarlarını savunurlar.&lt;ref&gt;Tanilli, Server Uygarlık tarihi. sf.132-133&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===Spor dalları===<br /> [[Amerikan futbolu]] açık ara Amerika'daki en popüler spordur. Final organizasyonu olan [[Super Bowl]], dünya çapında milyonlar tarafından izlenmektedir. [[Basketbol]], [[tenis]], [[buz hokeyi]] ve [[beyzbol]] Amerika'nın diğer popüler sporlarıdır.&lt;ref&gt;[http://sportsvirsa.com/most-popular-sports-in-america/ Most Popular Sports in America]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Dünyadaki en popüler spor olan [[futbol]] ise Amerika'da emekleme aşamasındadır ve [[Amerika futbolundaki lig sistemi|3 seviyesi]] bulunmaktadır.<br /> <br /> == Din ==<br /> {{Ana|ABD'de din}}<br /> Din olarak ise, Amerika Birleşik Devletleri'nde toplam; %65 [[Hristiyanlık|Hristiyan]] (%43 [[Protestanlık|Protestan]], %20 [[Katolik]], %2 [[Mormon]]), %26 [[Dinsiz]], %2 [[Yahudilik]], %1 [[Müslüman]], %1 [[Budizm|Budist]], %1 [[Hinduizm|Hindu]] %3 diğer dinlerden insan yaşamaktadır.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.pewforum.org/2019/10/17/in-u-s-decline-of-christianity-continues-at-rapid-pace/ | başlık = In U.S., Decline of Christianity Continues at Rapid Pace | erişimtarihi = 13 Ekim 2020 | tarih = 17 Ekim 2019 | dil = en-US | çalışma = Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project | ad = 1615 L. St | soyadı = NW | ad2 = Suite 800 | ad3 = DC 20036 USA202-419-4300 {{!}} Main202-419-4349 {{!}} Fax202-419-4372 {{!}} Media | soyadı2 = Washington | soyadı3 = Inquiries | arşivurl = http://web.archive.org/web/20191017173009/http://www.pewforum.org/2019/10/17/in-u-s-decline-of-christianity-continues-at-rapid-pace/ | arşivtarihi = 17 Ekim 2019}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[Şinto]], [[Kaodaizm]], [[Sihizm]], [[Jainizm]], [[Taoizm]], [[Bahailik]], [[Ekankar]], Amerikan yerli dini ve [[Kemetizm]] gibi diğer pek çok din de Amerika'da temsil edilmektedir.&lt;ref&gt;Media, Minorities, and Meaning: A Critical Introduction&amp;nbsp;— Page 88, Debra L. Merskin&amp;nbsp;– 2010&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Birleşik Devletler yönetimindeki topraklar ==<br /> [[Dosya:Map of USA with state names.svg|400px|küçükresim]]<br /> <br /> * [[Karayip Denizi]]'nde 9.104 kilometrekarelik bir ada olan [[Porto Riko]], Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlıdır. 3.410.000 nüfusu Amerika Birleşik Devletleri vatandaşıdır. Valilerini ve yasama meclislerini kendileri seçerler. {{kaynak belirt}}<br /> * Yine Karayip Denizi'ndeki [[Virgin Adaları]] 1917 yılında [[Danimarka]]'dan satın alınmıştır. Adanın yüz bin nüfusu Amerika Birleşik Devletleri vatandaşı olup valilerini ve tek yasama organı olan senatoyu kendileri seçerler. Virgin Adaları'nda 346 kilometrekare yer tutan 50 küçük ada vardır. {{kaynak belirt}}<br /> <br /> ==Ayrıca bakınız==<br /> {{Portal|Amerika Birleşik Devletleri}}<br /> * [[Amerika Birleşik Devletleri'nin idari bölümleri]]<br /> * [[Amerika Birleşik Devletleri'ndeki yerleşim yerleri listesi]]<br /> <br /> ==Notlar==<br /> {{not listesi}}<br /> <br /> ==Kaynakça==<br /> {{kaynakça|30em}}<br /> <br /> == Dış bağlantılar ==<br /> {{commons|United States}}<br /> {{Vikigezgin|Amerika Birleşik Devletleri}}<br /> <br /> &lt;!-- Lütfen ansiklopedik olmayan dış bağlantılar eklemeyiniz --&gt;<br /> * {{CIA World Factbook link|us|United States}}<br /> * [http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-16761057 Amerika Birleşik Devletleri], [[BBC News]]'de.<br /> * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=US ABD için Temel Kalkınma Tahminleri] [[International Futures]]'da.<br /> <br /> ; Hükümet<br /> * [http://www.usa.gov/ Resmi ABD Hükümeti Web Portali]{{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20161108211517/http://www.usa.gov/ |tarih=8 Kasım 2016 }} Hükümet sitelerine giriş kapısı<br /> * [http://www.house.gov/ Temsilciler Meclisi]{{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20100924145826/http://baic.house.gov/ |tarih=24 Eylül 2010 }} Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi'nin resmi sitesi<br /> * [http://www.senate.gov/ Senato]{{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20021031080017/http://www.senate.gov/ |tarih=31 Ekim 2002 }} Amerika Birleşik Devletleri Senatosu'nun resmi sitesi<br /> * [http://www.whitehouse.gov/ Beyaz Saray]{{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20060712062404/http://www.whitehouse.gov/president/gwbbio.html |tarih=12 Temmuz 2006 }} Amerika Birleşik Devletleri Başkanı'nın resmi sitesi<br /> * [http://www.supremecourtus.gov/ Yüksek Mahkeme] Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi'nin resmi sitesi<br /> <br /> ; Tarih<br /> * [http://web.archive.org/web/20080314143240/http://www.nationalcenter.org/HistoricalDocuments.html Tarihi dokümanlar] Ulusal Kamu Politikası Araştırma Merkezi tarafından toplanan içerik<br /> * [http://www.religioustolerance.org/nat_mott.htm ABD Ulusal (Motto) Sloganları: Tarih ve Anayasa]{{Webarşiv|url=http://wayback.archive-it.org/all/20061212193931/http://www.religioustolerance.org/nat_mott.htm |tarih=12 Aralık 2006 }} Ontario Dini Tolerans Danışmanları'nın (OCRT) analizleri<br /> * [http://www.historicalstatistics.org/index2.html ABD] Tarihi verilerle ilgili bağlantılar<br /> <br /> ; Haritalar<br /> * [http://web.archive.org/web/20091021182322/http://www.nationalatlas.gov/ Birleşik Devletler Ulusal Atlası] ABD İçişleri Bakanlığı'ndan resmi haritalar<br /> * {{wikiatlas|the United States}}<br /> * [http://www.measureofamerica.org/maps/ ABD ile ilgili bilgiler]{{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20181224224715/http://www.measureofamerica.org/maps/ |tarih=24 Aralık 2018 }} ABD'yle ilgili sağlık, eğitim, gelir ve demografik özelliklere ilişkin çeşitli haritalanmış bilgiler<br /> <br /> ; Fotoğraflar<br /> * [http://www.flickr.com/search/?text=USA ABD fotoğrafları]<br /> <br /> {{Amerika Birleşik Devletleri konuları}}<br /> {{Şablon grubu<br /> |title = Coğrafi konumu<br /> |list =<br /> {{ABD}}<br /> {{Amerika ülkeleri}}<br /> }}<br /> {{Şablon grubu<br /> |title = Uluslararası kuruluşlar<br /> |list =<br /> {{G8 ülkeleri}}<br /> {{BM Güvenlik Konseyi}}<br /> {{NATO}}<br /> {{OECD}}<br /> {{Karadeniz Ekonomik İşbirliği}}<br /> {{Amerikan Devletleri Örgütü}}<br /> {{Doğu Asya Zirvesi}}<br /> }}<br /> <br /> {{Otorite kontrolü}}<br /> <br /> [[Kategori:Amerika Birleşik Devletleri| ]]<br /> [[Kategori:İngilizce konuşan ülkeler]]<br /> [[Kategori:Eski Britanya kolonileri]]<br /> [[Kategori:Eski konfederasyonlar]]<br /> [[Kategori:G7 ülkeleri]]<br /> [[Kategori:G8 ülkeleri]]<br /> [[Kategori:G20 ülkeleri]]<br /> [[Kategori:Liberal demokrasiler]]<br /> [[Kategori:NATO ülkeleri]]<br /> [[Kategori:Birleşmiş Milletler üyesi ülkeler]]<br /> [[Kategori:Cumhuriyetler]]<br /> [[Kategori:1776'da kurulan bölgeler ve ülkeler]]<br /> [[Kategori:Süper güçler]]<br /> [[Kategori:Federal cumhuriyetler]]</div> 37.155.41.106 http://www.turkcewiki.org/w/index.php?title=Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri&diff=25409059 Amerika Birleşik Devletleri 2021-05-05T13:57:04Z <p>37.155.41.106: Yazim yanlışini duzelttim</p> <hr /> <div>Amerika Birleşik Defterlerini :D{{Ülke bilgi kutusu<br /> |adı = Amerika Birleşik Devletleri<br /> |kendi_dilindeki_adı = ''United States of America'' ([[İngilizce]])<br /> |bayrak_resmi = Flag of the United States.svg<br /> |arma_resmi = Greater coat of arms of the United States.svg<br /> |arma_altyazısı = Arma<br /> |slogan = [[In God We Trust]]&lt;br&gt;&quot;Tanrı'ya Güveniriz&quot;<br /> |millî_marş = [[The Star-Spangled Banner]]&lt;br&gt;&quot;Yıldız Bezeli Sancak&quot;<br /> |millî_marş_dosyası = Star Spangled Banner instrumental.ogg<br /> |diğer_sembol_resmi = Great Seal of the United States (obverse and reverse).png<br /> |diğer_sembol_üstyazısı = [[Amerika Birleşik Devletleri devlet mührü|Devlet mührü]]<br /> |harita_resmi = USA orthographic.svg<br /> |harita_altyazısı = {{harita altyazısı}}<br /> |harita2_resmi = US insular areas.svg<br /> |harita2_altyazısı = Anakara ve [[Amerika Birleşik Devletleri'nin toprakları|bağlı toprakların]] haritası.<br /> |başkent = [[Washington, DC]]<br /> |başkent_koordinatları = {{küçük|{{koordinat|38|53|N|77|01|W|display=inline}}}}<br /> |en_büyük_şehir = {{madde işaretsiz liste|[[New York]]|{{küçük|{{koordinat|40|43|N|74|00|W|display=inline}}}}}}<br /> |resmî_diller = [[Amerika Birleşik Devletleri federal hükûmeti|Federal seviyede]] yok&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;<br /> |tanınan_millî_diller = [[İngilizce]]<br /> |etnik_gruplar =<br /> {{madde işaretsiz liste<br /> | %76,5 [[Beyaz Amerikalılar|Beyaz]]<br /> | %18,3 [[Hispanik ve Latin Amerikalılar|Hispanik]]<br /> | %13,4 [[Afroamerikalılar|Siyah]]<br /> | %5,9 [[Asyalı Amerikalılar|Asyalı]]<br /> }}<br /> |etnik_grup_yılı = 2018<br /> |etnik_grup_kaynağı = <br /> |din = <br /> |demonim = [[Amerikalılar|Amerikalı]]<br /> |yönetim_biçimi = [[Federasyon|Federal]], [[Başkanlık sistemi|başkanlı]], [[anayasal cumhuriyet]]<br /> |yönetici1_unvanı = [[Amerika Birleşik Devletleri başkanı|Başkan]]<br /> |yönetici1_adı = [[Joe Biden]]<br /> |yönetici2_unvanı = [[Amerika Birleşik Devletleri başkan yardımcısı|Başkan yardımcısı]]<br /> |yönetici2_adı = [[Kamala Harris]]<br /> |yönetici3_unvanı = [[Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi başkanı|Temsilciler Meclisi başkanı]]<br /> |yönetici3_adı = [[Nancy Pelosi]]<br /> |yönetici4_unvanı = [[Amerika Birleşik Devletleri başyargıcı|Başyargıç]]<br /> |yönetici4_adı = [[John Roberts]]<br /> |yasama_organı = [[Amerika Birleşik Devletleri Kongresi|Kongre]]<br /> |üst_meclis = [[Amerika Birleşik Devletleri Senatosu|Senato]]<br /> |alt_meclis = [[Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi|Temsilciler Meclisi]]<br /> |egemenlik_türü = [[Büyük Britanya Krallığı|Büyük Britanya]]'dan<br /> |egemenlik_notu = '''[[Amerikan Devrimi|bağımsızlık]]'''<br /> |kuruluş_olayı1 = [[Amerikan Bağımsızlık Bildirisi|Bağımsızlık bildirisi]]<br /> |kuruluş_olayı1_tarihi = 4 Temmuz 1776<br /> |kuruluş_olayı2 = [[Konfederasyon ve Sürekli Birlik Maddeleri|Konfederasyon]]<br /> |kuruluş_olayı2_tarihi = 1 Mart 1781<br /> |kuruluş_olayı3 = [[Paris Antlaşması (1783)|Paris Antlaşması]]<br /> |kuruluş_olayı3_tarihi = 3 Eylül 1783<br /> |kuruluş_olayı4 = [[Amerika Birleşik Devletleri Anayasası|Mevcut anayasa]]<br /> |kuruluş_olayı4_tarihi = 21 Haziran 1788<br /> |kuruluş_olayı5 = [[Kuzey Mariana Adaları|Son genişleme]]<br /> |kuruluş_olayı5_tarihi = 24 Mart 1976<br /> <br /> |km2_yüzölçümü = 9.525.067<br /> |yüzölçümü_sırası = 4<br /> |yüzölçümü_dipnotu = <br /> |km2_kara_yüzölçümü = 9.147.593<br /> |kara_yüzölçümü_dipnotu = <br /> |km2_su_yüzölçümü = 377.424<br /> |su_yüzölçümü_dipnotu =<br /> |su_yüzdesi = 6,97<br /> <br /> |tahminî_nüfus = 328.239.523 &lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.census.gov/quickfacts/fact/table/US/PST045219 | başlık = U.S. Census Bureau QuickFacts: United States | website = www.census.gov | dil = İngilizce | erişimtarihi = 5 Ocak 2020 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20191230202153/http://www.census.gov/quickfacts/fact/table/US/PST045219 | arşivtarihi = 30 Aralık 2019 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;<br /> |tahminî_nüfus_yılı = 2019<br /> |tahminî_nüfus_sırası = 3.<br /> |sayım_nüfusu = 308.745.538<br /> |sayım_nüfusu_yılı = 2010<br /> |sayım_nüfusu_sırası = 3.<br /> |km2_nüfus_yoğunluğu = 33,6<br /> |nüfus_yoğunluğu_sırası = 146.<br /> <br /> |GSYİH_SAGP = 22,675 trilyon $<br /> |GSYİH_SAGP_yılı = 2021<br /> |GSYİH_SAGP_sırası = 2.<br /> |kişi_başına_GSYİH_SAGP = 68.309 $<br /> |kişi_başına_GSYİH_SAGP_sırası = 7.<br /> <br /> |nominal_GSYİH = 22,675 trilyon $<br /> |nominal_GSYİH_yılı = 2021<br /> |nominal_GSYİH_sırası = 1.<br /> |kişi_başına_nominal_GSYİH = 68.309 $<br /> |kişi_başına_nominal_GSYİH_sırası = 5.<br /> <br /> |Gini = 41.5<br /> |Gini_yılı = 2016<br /> |Gini_değişimi = artış<br /> |Gini_sırası = 56<br /> |Gini_kaynağı = <br /> |İGE = 0.926<br /> |İGE_yılı = 2019<br /> |İGE_sırası = 17<br /> |İGE_kaynağı =<br /> <br /> |para_birimi = [[Amerikan doları]] ($, USD)<br /> |zaman_dilimi = <br /> |UTC = -4 ilâ -12, +10, +11<br /> |YSU_zaman_dilimi = <br /> |YSU_UTC = -4 ilâ -10<br /> |şebeke_gerilimi = 120 [[Volt|V]]-60 [[Hertz|Hz]]<br /> |trafik_akışı = sağ<br /> |telefon_kodu = +1<br /> |ISO_3166_kodu = US<br /> |cctld = [[.us]]<br /> |dipnot_a = İngilizce 32 eyalette, İngilizce ile birlikte [[Hawaii dili]] Hawaii'de ve İngilizce ile birlikte [[Alaska'daki yerel diller|20 yerel dil]] Alaska'da resmî dil olarak tanınmaktadır. [[Algonkin dilleri|Algonkin]], [[Çerokice|Çeroki]] ve [[Siyuca|Siyu]] dilleri ülke genelindeki yerli kontrolündeki topraklarda resmî dil olarak tanınmaktadır. Bunlarla birlikte [[Fransızca]] Maine'de resmî dil olarak tanınmakta olup Louisiana'da resmiyette tanınmasa da fiili eyalet dili olarak kullanılmaktadır. [[İspanyolca]] ise New Mexico'da özel dil statüsüne sahiptir.<br /> }}<br /> '''Amerika Birleşik Devletleri''' ('''ABD'''; {{dil|en|''United States of America''}}, ''USA'' veya ''U.S.A.''), yaygın ismiyle '''Birleşik Devletler''' ('''B.D.'''; İngilizce: ''United States'', ''US'' veya ''U.S.'') veya gayriresmî ismi ile '''Amerika''' (İngilizce: ''America''), çoğunlukla orta [[Kuzey Amerika]]'da, [[Kanada]] ve [[Meksika]] arasında bulunan,{{efn|Beş ana bölgesi: [[Amerikan Samoası]], [[Guam]], [[Kuzey Mariana Adaları]], [[Porto Riko]] ve [[Virjin Adaları]]'dır. Kalıcı nüfusa sahip olmayan on bir küçük ada alanı vardır: [[Baker Adası]], [[Howland Adası]], [[Jarvis Adası]], [[Johnston Atolü]], [[Kingman Resifi]], [[Midway Atolü]] ve [[Palmyra Atolü]]. [[Bajo Nuevo Bank]], [[Navassa Adası]], [[Serranilla Bank]] ve [[Wake Island]] üzerindeki ABD egemenliği ise tartışmalıdır.&lt;ref&gt;U.S. State Department, [http://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/179780.htm Common Core Document to U.N. Committee on Human Rights] {{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20191026132754/http://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/179780.htm |tarih=26 Ekim 2019 }}, December 30, 2011, Item 22, 27, 80. And U.S. General Accounting Office Report, [http://www.gao.gov/archive/1998/og98005.pdf U.S. Insular Areas: application of the U.S. Constitution] {{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20131103093032/http://www.gao.gov/archive/1998/og98005.pdf |tarih=3 Kasım 2013 }}, November 1997, pp. 1, 6, 39n. Both viewed April 6, 2016.&lt;/ref&gt;}} [[Amerika Birleşik Devletleri'nin eyaletleri|elli eyalet]] ve bir [[federal bölge]]den oluşan, [[federasyon|federal]] [[anayasal cumhuriyet]] ile yönetilen bir ülke. Yeryüzünün, 9,8 milyon [[Kilometrekare|km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]] (3,8 milyon [[Milkare|sq mi]]) [[yüzölçümü|yüz ölçümü]] ile [[Yüzölçümlerine göre ülkeler listesi|üçüncü veya dördüncü en büyük ülkesidir.]]{{efn|[[Encyclopædia Britannica]], 9.572.000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (3.696.100 sq mi) ile üçüncü sıraya [[Çin]], ([[Rusya]] ve [[Kanada]]'dan sonra); dördüncü sıraya ise ABD'yi koyuyor.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.britannica.com/topic/111803/China-quick-facts | başlık = China | website = [[Encyclopædia Britannica]] | erişimtarihi = 31 Ocak 2010 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20140122054137/http://www.britannica.com/topic/111803/China-quick-facts | arşivtarihi = 22 Ocak 2014 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt; Amerika Birleşik Devletleri için bu değer, kıyı ve karasularını kapsamadığı için [[CIA World Factbook]]'ta belirtilenden daha azdır.&lt;ref&gt;{{web kaynağı |url=http://www.britannica.com/topic/616563/United-States-quick-facts |başlık=United States |website=[[Encyclopædia Britannica]] |erişimtarihi=31 Ocak 2010 |arşivurl=http://web.archive.org/web/20131219194413/http://www.britannica.com/topic/616563/United-States-quick-facts |arşivtarihi=19 Aralık 2013 |ölüurl=hayır}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;CIA World Factbook, Amerika Birleşik Devletleri'ni Rusya ve Kanada'dan sonra, 9.833.517 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (3.796.742 sq mi) büyüklüğü ile üçüncü, Çin'i ise 9.596.960 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (3.705.410 sq mi) büyüklüğü ile dördüncü olarak listelemektedir.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html | başlık = United States | website = [[CIA World Factbook]] | yayıncı = | erişimtarihi = 10 Haziran 2016 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20070612213256/http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html | arşivtarihi = 12 Haziran 2007 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html | başlık = China | website = [[CIA World Factbook]] | erişimtarihi = 10 Haziran 2016 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20070612213511/http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html | arşivtarihi = 12 Haziran 2007 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;|name=largestcountry}} 328 milyonu aşan nüfusu ile [[Nüfuslarına göre ülkeler listesi|dünyanın en kalabalık]] üçüncü ülkesidir. Ülkenin federal bölgesi [[Washington, D.C.]]'dir ve en kalabalık şehri ise [[New York]]'tur.<br /> <br /> [[Paleo-Kızılderililer]] en az 12.000 yıl önce [[Sibirya]] üzerinden [[Kuzey Amerika]] anakarasına göç ettiler ve 16. yüzyıla gelindiğinde ise [[Amerikan kolonileri|Avrupa kolonizasyonu]] ile karşı karşıya kaldılar. Birleşik Devletler, Doğu Kıyısı boyunca kurulan [[On Üç Koloni]] ittifakından doğdu. [[Büyük Britanya İmparatorluğu|Büyük Britanya]] ile olan anlaşmazlıklar, bağımsızlığı sağlayan [[Amerikan Bağımsızlık Savaşı]]'na (1775-1783) yol açtı. 18. yüzyılın sonlarında ABD, Kuzey Amerika'da hızlı bir şekilde genişlemeye başladı. Kademeli olarak yeni bölgeler elde etti ve çoğu zaman Yerli Amerikalıları yerlerinden etti ve yeni devleti kabul etmeye zorunlu bıraktılar. 1848'de Birleşik Devletler, kıtanın bir ucundan diğer ucuna kadar yayıldı ve [[Kölelik|köleliğin]] ortadan kalkıp kalkmaması tartışması ile başlayan [[Amerika İç Savaşı]]'na zemin hazırlandı. [[İspanyol-Amerikan Savaşı|İspanyol–Amerikan Savaşı]] ve [[I. Dünya Savaşı]], ABD'nin dünya gücü olacağının sinyallerini verdi ve [[II. Dünya Savaşı]]'nda ise bunu gerçekleştirdi. [[Soğuk Savaş]] sırasında Birleşik Devletler ve [[Sovyetler Birliği]] çeşitli rekabet yarışlarına katıldı ancak doğrudan askerî çatışma olmadı. Bu yarışlar sonrasında ABD, [[Ay]]'a ilk insanları indiren [[Apollo 11|1969 uzay uçuşuyla]], [[Uzay Yarışı]]'ndan üstünlük elde etti. Sovyetler Birliği'nin [[Sovyetler Birliği'nin dağılması|1991'deki çöküşü]] Soğuk Savaş'ı sona erdirdi ve ABD'yi dünyanın tek [[süper güç|süper gücü]] yaptı.<br /> <br /> Birleşik Devletler, bir [[federal cumhuriyet]]tir ve [[Çift meclislilik|çift meclisli]] bir [[yasama]] sistemine sahip olmakla birlikte, üç ayrı hükûmet departmanına sahip [[temsilî demokrasi]]dir. [[Birleşmiş Milletler]], [[Dünya Bankası]], [[Uluslararası Para Fonu]] (IMF), [[Amerikan Devletleri Örgütü]] (OAS), [[NATO]] gibi uluslararası kuruluşların kurucu üyesidir. [[Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi]]'nin daimi üyesidir. Ayrıca ABD, uluslararası [[ekonomik özgürlük]], [[hükûmet]] [[Yolsuzluk|yolsuzluğu]], [[yaşam kalitesi]] ve yüksek eğitim kalitesi ölçütlerinde üst sıralarda yer almaktadır. Gelir ve servet eşitsizliklerine rağmen Amerika Birleşik Devletleri, [[Sosyo-ekonomik gelişmişlik|sosyoekonomik]] performans ölçümlerinde her defasında üst sıralarda yer almaya devam etmiştir. [[Amerika Birleşik Devletleri'nde ırk ve etnisite|Irksal ve etnik]] açıdan en çeşitli toplumlardan birine sahiptir ve nüfusu yüzyıllar süren [[göç]]ler ile şekillenmiştir.<br /> <br /> == Tarih ==<br /> {{Ana|Amerika Birleşik Devletleri tarihi}}<br /> [[Dosya:66000251-2CO.jpg|küçükresim|sol|[[Amerika yerlileri]] [[Anasaziler]] tarafından MS 1190 ve 1260 yılları arasında inşa edilen [[Mesa Verde Ulusal Parkı|Cliff Palace]]]]<br /> [[Kuzey Amerika]]'nın ilk sakinlerinin en az 12.000 yıl önce [[Bering Köprüsü]] yoluyla [[Sibirya]]'dan göçle geldikleri genel olarak kabul edilmiştir; ancak, bazı kanıtlar daha da erken bir yerleşim tarihini göstermektedir.{{sfn|Erlandson|Rick|Vellanoweth|2008|p=19}}{{sfn|Savage|2011|page= 55}}{{sfn|Haviland|Walrath|Prins|2013|page=219}} MÖ 11.000 yılı civarında ortaya çıkan [[Clovis kültürü]]nün, Amerika'daki insan yerleşiminin ilk dalgasını temsil ettiğine inanılıyor.{{sfn|Waters|Stafford|2007|pages=1122–1126}}{{sfn|Flannery|2015|pages=173–185}} Bu, muhtemelen Kuzey Amerika'ya doğru gerçekleşen üç büyük göç dalgasından ilkiydi; Daha sonraki göç dalgaları ile günümüz [[Atabasklar]]ın, [[Aleutlar]]ın ve [[Eskimo]]ların ataları bölgeye geldi.{{sfn|Gelo|2018|pages=79-80}}<br /> <br /> Zamanla, Kuzey Amerika'daki yerli kültürler giderek daha komplike hale geldiler ve bazıları güneydoğudaki [[Kolomb öncesi Amerika|Kolomb öncesi]] [[Kolomb öncesi Amerika#Mississippi kültürü|Mississippi kültürü]] gibi gelişmiş tarım, mimari ve komplike toplumlar geliştirdi.{{sfn|Lockard|2010|page= 315}} [[Kahokya]] şehir devleti, günümüz Amerika Birleşik Devletleri'ndeki en büyük ve en karmaşık [[Kolomb öncesi Amerika|Kolomb öncesi]] [[arkeoloji|arkeolojik sit alanı]]dır.{{sfn|Martinez|Sage|Ono|2016|page= 4}} Four Corners bölgesinde, [[Anasazi]] kültürü, yüzyıllarca süren tarımsal bilgi birikimi ile gelişti.{{sfn|Fagan|2016|page=390}} Güney Büyük Göller bölgesinde bulunan [[İrokualar|İrokua Konfederasyonu]], on ikinci ve on beşinci yüzyıllar arasında bir noktada kuruldu.&lt;ref name=&quot;Dean Snow&quot;&gt;{{Kitap kaynağı |url=http://books.google.com/books?id=P7e82KQoX6IC&amp;q=iroquois+basque&amp;pg=PA1 |başlık=The Iroquois |author=Dean R. Snow |yayıncı=Blackwell Publishers, Ltd. |yıl=1994 |isbn=978-1-55786-938-8 |erişimtarihi=16 Temmuz 2010}}&lt;/ref&gt; Atlantik kıyısı boyunca, avlanma ve tuzak kurma ile birlikte sınırlı tarım uygulayan önde gelen yerliler [[Algonkin halkları]]ydı.<br /> <br /> Avrupa ile temas kurulan dönemde Kuzey Amerika'nın yerli nüfusunu tahmin etmek zordur.{{sfn|Perdue|Green|2005|page=40}}{{sfn|Haines|Haines|Steckel|2000|page=12}} [[Smithsonian Enstitüsü]]'nden Douglas H. Ubelaker, güney Atlantik eyaletlerinde 92.916, Körfez eyaletlerinde 473.616 nüfus olduğunu tahmin ediyor,{{sfn|Thornton|1998|page=34}} ancak çoğu akademisyen bu rakamı çok düşük olarak görüyor.{{sfn|Perdue|Green|2005|page=40}} [[Antropolog]] Henry F. Dobyns, Meksika Körfezi kıyılarında yaklaşık 1,1 milyon insanın, [[Florida]] ile [[Massachusetts]] arasında yaşayan 2,2 milyon kişinin, [[Mississippi Vadisi]] ve kollarında 5,2 milyon kişinin ve [[Florida yarımadası]]'nda yaklaşık 700.000 kişinin yaşadığını öne sürerek, nüfusun çok daha fazla olduğuna inanıyordu.{{sfn|Perdue|Green|2005|page=40}}{{sfn|Haines|Haines|Steckel|2000|page= 12}}<br /> <br /> [[Amerika]]'nın 1492'de Avrupalılar tarafından keşfinden sonra [[İspanyollar]], [[Portekizliler]], [[Fransızlar]] ve [[İngilizler]], buradaki yerli halkların aleyhine toprak sahibi oldular. Avrupalılar, Amerika'daki topraklarını genişlettikten sonra, İngiltere başta olmak üzere çeşitli ülkelerden göçmenler alıp buralara yerleştirerek [[Koloni (sosyoloji)|koloniler]] kurdular.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı |url=http://www.publicbookshelf.com/public_html/The_Great_Republic_By_the_Master_Historians_Vol_I/colonizati_cb.html |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=19 Mayıs 2012 |arşivurl=http://web.archive.org/web/20120510174527/http://www.publicbookshelf.com/public_html/The_Great_Republic_By_the_Master_Historians_Vol_I/colonizati_cb.html |arşivtarihi=10 Mayıs 2012 |ölüurl=evet}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[Dosya:Map of territorial growth 1775.svg|küçükresim|upright=1.22|sol|1775'te [[Amerikan kolonileri|Kuzey Amerika'daki Avrupa koloni bölgeleri]]]]<br /> <br /> 18. yüzyıl ortalarında, bu kolonilerin sayısı 13'e yükseldi ve bu [[On Üç Koloni]], Amerika Birleşik Devletleri'nin temelini oluşturdu.<br /> <br /> Amerika kıtası, insanlar için yeni olanaklar ve yeni bir hayat sağladı. Daha sonra, bu koloni sistemi [[sömürgecilik]] politikasına dönüştü. İngiliz kolonileri, [[Birleşik Krallık]]'a endüstri konusunda hizmet ediyordu. İngilizler kolonilerden vergi alıyordu.&lt;ref&gt;{{Haber kaynağı|url=http://www.bbc.co.uk/turkish/news/story/2004/01/040112_abd_rehber.shtml |başlık=Ülke rehberi: Amerika Birleşik Devletleri |erişimtarihi=13 Mart 2009 |yayımcı=BBC |tarih=5 Şubat 2009}}&lt;/ref&gt; Koloniler zaman içinde İngiliz devletinden farklı bir kimlik geliştirmeye başladı. Nüfus hızla büyüyor, tarıma dayalı ekonomi gelişiyor, iş adamları ticari hamlelerde bulunuyordu. Dinsel yapıda da çeşitlilik vardı. Avrupa'dan gelenler tutucu bir [[Protestanlık]] geliştirmişti.<br /> <br /> Yönetimleri de İngilizlerden farklıydı. Kolonilerin her birinde ([[Pensilvanya]] dışında), iki yasama meclisi bulunuyordu. Kolonileri temsil eden alt meclisin üyeleri mal sahipleri tarafından seçiliyor, Krallığı temsil eden üst meclis üyeleri ise İngiliz Kralı tarafından tayin ediliyordu. Kolonilerde yaşayanlar aynı zamanda mahkemeler kurmuştu ve [[İngiliz hukuk sistemi|İngiliz hukuk sistemini]] uyguluyordu.<br /> <br /> 1756-1763 yılları arasında İngiltere'nin [[Avusturya]], [[Fransa]] ve [[Rusya]] ittifakıyla yaptığı savaşlar ([[Yedi Yıl Savaşları]]), İngiliz maliyesi üzerinde ciddi bir yük oluşturmuştu. İngiltere'nin mali yükünü gidermek amacıyla yeni vergiler koyması, Amerika'da kolonilerin tepkisiyle karşılaştı. Koloniler yüksek vergiler ödeyip karşılığında hiçbir şey alamamaktan rahatsızlardı. Çay ihracatına gelen yüksek ek vergiyle koloniler, 18. yüzyıl ortalarından beri hazır oldukları bağımsızlık mücadelesini hayata geçirdiler. Savaşın başlarında [[George Washington]] ve [[Thomas Jefferson]] tarafından kaleme alınan ve özgürlük isteklerini dile getiren [[Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi]]'ni yayınladı (4 Temmuz 1776). Sonradan 4 Temmuz günü ABD [[Bağımsızlık Günü (Amerika Birleşik Devletleri)|Bağımsızlık Günü]] olarak kabul edilmiştir.<br /> <br /> Altı yıl süren savaş sonunda, George Washington komutasındaki koloni güçleri tarafından yenilgiye uğratılan İngiltere geri çekilmiş ve 1783 yılında [[Paris Antlaşması (1783)|Paris antlaşması]]&lt;nowiki/&gt;yla 13 koloninin bağımsızlığını kabul etmiştir.{{kaynak belirt}} Bağımsızlıklarını ilan eden koloniler, içişlerinde serbest eyaletlerden oluşan Amerika Birleşik Devletleri'ni kurdular (1787). 1789'da anayasanın tamamlanıp onaylanmasıyla yeni bir ulus ve [[Amerikalılar|Amerikalı]] üst kimliği doğdu.<br /> [[Dosya:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|270x270px|küçükresim|sol|[[Manhattan]], [[New York]]]]<br /> Amerika Birleşik Devletleri, ülkeyi anayasayla yöneten bir başkanın seçimle iş başına geldiği ilk modern demokratik cumhuriyettir. Bu manada [[Fransız Devrimi]]'nin de öncüsü olmuştur. Bu sistem 18. yüzyıl dünyasında eşitlik, insan hakları, adil yargılama ve kuvvetler ayrılığı gibi kavramların gündeme gelmesini sağlamıştır.<br /> [[Dosya:USA territorial growth.gif|küçükresim|312x312pik|ABD'nin genişlemesi]]<br /> ABD doğal kaynaklarının zenginliği, genç ve dinamik bir insan gücüne sahip olması nedeniyle 19. yüzyıl boyunca hızla sanayileşti. Ancak 1861-1865 yılları arasında çıkan [[Amerikan İç Savaşı]] ülkeyi parçalanma tehdidi altına soktu. Savaş kuzeydeki eyaletlerin başarısıyla sonuçlandı ve ABD tekrar hızlı bir gelişme dönemine girdi. 20. yüzyıl başlarında çıkan [[I. Dünya Savaşı]]'nın [[İtilaf Devletleri]] tarafından kazanılmasında önemli bir rol oynadı. [[II. Dünya Savaşı]]'nda da [[Almanya]], [[İtalya]] ve [[Japonya]]'ya karşı başarılar elde eden ABD artık bir süper güç hâline gelmişti.<br /> <br /> Bu iki dünya savaşından sonra dünya ülkeleri iki kutba ayrıldı. [[Soğuk Savaş]] adıyla anılan bu dönemde ABD [[NATO]] örgütü çatısı altında Batı Bloğunun liderliğini üstlenirken [[Sovyetler Birliği]] [[Doğu Bloğu]]'nun ([[Varşova Paktı]]) lideri durumundaydı. Soğuk Savaş yılları boyunca ABD başta [[Kore Savaşı]] ve [[Vietnam Savaşı]] olmak üzere birçok savaşa katıldı. 1989 yılında [[Berlin Duvarı'nın yıkılışı]]nın ardından Soğuk Savaş sona erdi. 1990 yılında [[Kuveyt'in işgali|Irak'ın Kuveyt'i işgal etmesi]] üzerine çıkan [[I. Körfez Savaşı]]'nda ABD Irak ordusunu yendi. ABD 1995 ve 1999 yıllarında NATO ülkelerinin yardımıyla [[Deliberate Force Operasyonu|Bosna Savaşı]]'na ve [[NATO'nun Yugoslavya'yı bombalaması|Kosova Savaşı]]'na müdahale etti. 2001 yılında [[New York]] ve [[Washington, DC]] gibi büyük ABD kentleri [[El-Kaide]] tarafından [[11 Eylül saldırıları]]na sahne oldu. Bu saldırılara yanıt olarak ABD 2001 yılında [[Afganistan Savaşı (2001-günümüz)|Afganistan Savaşı]]'nı ve 2003 yılında da [[Irak Savaşı]]'nı başlattı. ABD hükûmeti bu savaşların amacının El-Kaide'nin lideri [[Usame bin Ladin]]'in öldürülmesi ve Irak'ta bulunduğu iddia edilen kimyasal silahların ele geçirilmesi olduğunu öne sürmüştür. Savaşlarda çok sayıda El-Kaide mensubuyla, Irak ve Amerikan askerinin yanı sıra, siviller de ölmüştür. Sonuçta Irak Devlet Başkanı [[Saddam Hüseyin]] idam edilmiş, [[Usame bin Ladin]] ise evinde yakalanarak öldürülmüştür.<br /> <br /> == İklim ==<br /> Amerika Birleşik Devletleri'nin [[iklim]]i sürekli değişkenlik gösterir. Doğu ve batı kıyılarındaki sıradağlar, okyanusların iç kısımların iklimine tesir etmesini önlediğinden, bu kıyı şeritleri hariç bütün ülkede [[karasal iklim]] hâkimdir.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı |url=http://www.path2usa.com/usa-climate |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=19 Mayıs 2012 |arşivurl=http://web.archive.org/web/20120413215521/http://www.path2usa.com/usa-climate |arşivtarihi=13 Nisan 2012 |ölüurl=evet}}&lt;/ref&gt; Ülkenin kuzeyinde ise [[Kanada]]'dakine benzer [[çam]] ormanları görülebilir.<br /> <br /> Orta kısımlar çok yüksek olduğundan, mevsimler arasında pek fazla sıcaklık farkı yoktur. Yaz mevsiminde orta bölgelere alçak basınç hâkim olmasına rağmen, okyanustan gelen nemli hava [[Apalaş Dağları]] tarafından engellenmediği için orta bölgeler yaz mevsiminde bol yağış alır. Batı taraflarında ise yağış daha azdır.<br /> <br /> [[Atlas Okyanusu]]'na kıyısı olan şeridin güney kısmı nispeten yağışlı ve ılıman olmasına rağmen, kuzeyi daha serin olup kışları şiddetli geçer.<br /> <br /> [[Meksika Körfezi]]'ne bakan güney kısım açık ve düz olduğundan bu kısımlarda tropikal iklim hâkimdir. Burada yazlar sıcak, kışlar ise ılımandır. Her mevsimde bol yağış görülür. [[Alaska]] kıyı şeridi, denizden etkilenen bir iklime sahip olmasına rağmen, iç kısımlarında çok şiddetli soğuklar görülür.<br /> <br /> == Yönetim biçimi ==<br /> Amerika Birleşik Devletleri 50 [[eyalet]]ten meydana gelen bir federal birliktir. Ulusal hükûmetin merkezi, [[Washington, DC|District of Columbia]]'dır. [[Anayasa]], ulusal hükûmetin bünyesinin ana hatlarını tespit eder. Yetkileri ile faaliyetlerini belirtir. Kendine has anayasa ve yetkilere sahip olan her eyalet de öteki işlerden sorumludur. Her eyalet; yönetim bakımından şehir, kasaba, nahiye ve köylere ayrılmıştır. Her eyaletin seçimle gelmiş kendi valisi vardır.<br /> <br /> == Hükûmet ==<br /> {{Ana|Amerika Birleşik Devletleri'nin yönetimi|Amerika Birleşik Devletleri'nde siyaset}}<br /> [[Dosya:White House north and south sides.jpg|küçükresim|286x286pik|[[Beyaz Saray]]]]<br /> Amerika'da hükûmet, halk hükûmetidir; halk tarafından kurulur. [[Amerika Birleşik Devletleri Kongresi|Kongre]] üyeleri, başkan, eyalet yetkilileri, kasaba ve şehirleri yönetenler halk tarafından seçilir. Hâkimler de, doğrudan halk tarafından seçilir veya seçilmiş yetkililer tarafından tayin edilir. Kamu görevlileri, görevlerini iyi yapmadıkları veya kanunları ciddi bir şekilde ihlal ettiklerinde görevden uzaklaştırılabilirler.<br /> <br /> Anayasa, kişilerin hak ve hürriyetlerini teminat altına almaktadır. Bu hak ve hürriyetler, 1791'de anayasaya eklenen ve [[İnsan Hakları Beyannamesi]] adı verilen ilk on değişiklikte belirtilmektedir.<br /> <br /> Anayasa, hükûmetin yetkilerini üçe ayırmıştır: Başında başkan olan yürütme, [[Amerika Birleşik Devletleri Senatosu|Senato]] ve [[Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi|Temsilciler Meclisi]] olmak üzere kongrenin her iki kanadını ihtiva eden yasama ve başta yüksek mahkeme olmak üzere yargı. Anayasa, her birinin yetkisini sınırlamakta ve birinin gereğinden fazla yetki sahibi olmasını engellemektedir.<br /> <br /> Eyalet hükûmetlerinde de sistem, federal hükûmet sisteminin hemen hemen aynısıdır. Genelde ülke yönetiminde [[Cumhuriyetçi Parti (Amerika Birleşik Devletleri)|Cumhuriyetçiler]] üstündür. 1993-2001 yılları arasında [[Demokrat Parti (Amerika Birleşik Devletleri)|Demokratlar]] hem [[Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi|Temsilciler]] meclisinde hem de [[Beyaz Saray]]'da üstünlük kurdular. 2001 ve 2004 seçimlerinde kazanan Cumhuriyetçiler oldu. 2004 seçimlerinde sonuçlar şöyleydi; Cumhuriyetçiler: 232, Demokratlar: 202, Bağımsız: 1. 2006 seçimlerinde ise çoğunluk Demokratlardaydı; Demokratlar: 232, Cumhuriyetçiler: 202. [[Temsilciler Meclisi]] başkanlığına Demokrat [[Nancy Pelosi]] seçildi.<br /> <br /> Her eyalette yürütme kuvvetinin başında bir vali vardır. Eyalet hükûmetleri düzeni koruma, çocuk ve gençlerin eğitimi, yol inşaatı gibi işlere bakar. Federal hükûmet; millî, milletlerarası ve birden fazla eyaleti ilgilendiren meselelerle uğraşır. Vatandaşların günlük hayatını etkileyen kanunlar, şehir ve kasabalardaki polis teşkilatı tarafından uygulanır. [[FBI]] diye bilinen Federal Soruşturma Bürosu; eyalet sınırlarını geçen suçluları, federal kanunlara aykırı hareket edenleri araştırır.{{kaynak belirt}}<br /> <br /> === Federal Hükûmet ===<br /> Amerika Birleşik Devletleri Başkanı, genel seçimle dört yıllık bir süre için seçilir. Seçilen [[Amerika Birleşik Devletleri başkanı|Başkan]], sürenin sonunda bir devre daha seçilebilir. Başkanın Amerika'da doğmuş olması, en az 14 yıl Amerika'da ikamet etmiş olması ve yaşının en az otuz beş olması gerekir. Yılda 200.000 dolar üzerinde maaş ve ilaveten masrafları için de 50.000 dolar alır; fakat bunların toplamı üzerinden gelir vergisi öder. Ayrıca seyahat ve misafir ağırlama masrafı olarak vergiye tabi olmayan 100.000 dolar alır.{{kaynak belirt}}<br /> <br /> Başkan, kongre tarafından onaylanmış bir kanun tasarısını veto eder veya bunu imzalamayı reddederse; kongrenin her iki kanadı tarafından üçte iki oyla alınan bir karar bu vetoyu hükümsüz kılar ve tasarı kanunlaşır. Başkan; federal hâkimleri, büyükelçileri, yüzlerce hükûmet yetkilisini tayin eder. Başkanın ölümü, istifa etmesi veya kalıcı olarak sakatlanması hâlinde görevi seçime kadar başkan yardımcısı yürütür.{{kaynak belirt}}<br /> <br /> Birleşik Amerika Anayasası uyarınca, görev süresi tamamlanmamış bir Başkan, ancak görevi kötüye kullandığı iddiasının, yeterli delile dayanılarak, Temsilciler Meclisinde üyelerin üçte iki çoğunluğunun tasdik etmesi ile görevden alınabilir. Bugüne kadar yalnız bir Amerikan Başkanı görevi kötüye kullanmakla suçlanmıştır. O da 1868'de muhakeme edilerek beraat eden [[Andrew Jackson]]'dır. Ancak 1974'te başkan [[Richard Nixon]] dâhil, yüksek makamda birçok yetkilinin karıştığı seçim kampanyasında kanun dışı para toplama olayı mahkemeye intikal etti. [[Watergate]] olarak adlandırılan bu olayda Nixon, mahkemeye çıkmadan istifa etti ve yerine [[Gerald Ford]] geçti.<br /> <br /> Yasama kolu olan [[Amerika Birleşik Devletleri Kongresi|Kongre]]; [[Amerika Birleşik Devletleri Senatosu|Senato]] ve [[Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi|Temsilciler Meclisi]]'nden meydana gelir. Senatörler 6 yıl, Temsilciler Meclisi üyeleri ise iki yıl için seçilirler. Senatör ve Temsilciler aday olmak istedikleri sürece tekrar seçilebilirler.<br /> <br /> Elli eyaletin her biri, Kongreye iki senatör gönderir. Senatonun üçte biri, her iki yılda bir seçilir. Senatör seçilmek için adayın otuz yaşını doldurması ve seçilmesinden en az dokuz yıl önce Amerikan vatandaşı olmuş bulunması şarttır.<br /> <br /> Temsilciler Meclisinin 435 üyesi vardır. Her eyalet, kendi nüfus oranına göre belli sayıda üyeye sahiptir. Eyaletler aşağı yukarı eşit nüfuslu seçim bölgelerine ayrılır ve her bölgenin seçmenleri Kongreye bir temsilci üye seçer. Bir üyenin en az yirmi beş yaşında ve en az yedi yıllık Amerikan vatandaşı olması gerekir.<br /> <br /> Bir tasarının kanun olabilmesi için hem Senato hem de Temsilciler Meclisi tarafından tasdik edilmesi gerekir.<br /> <br /> == Dış ilişkiler ==<br /> Ülkenin kuruluşundan beri dış siyasetin yönetiminde başlıca söz sahibi Başkan olmuştur. Bununla birlikte, yetkileri sınırsız değildir. Giriştiği taahhütlerin Kongre tarafından tasdik edilmesi gerekir.<br /> <br /> Amerika, [[Birleşmiş Milletler]]'in Anayasası uyarınca kurulan Kuzey Atlantik Anlaşması Teşkilatı ([[NATO]]), Amerika Devletleri Teşkilatı (OAS) gibi bölge savunma gruplarına ve barış ile gelişmeyi destekleyen diğer kuruluşlara da katılmıştır.<br /> <br /> Filipin halkının bağımsızlık için verdiği mücadelenin kanlı bir şekilde bastırılmasından başlayarak ABD yönetimleri gizli operasyonlarda, [[Latin Amerika]], [[Asya]] ve [[Orta Doğu]]'daki savaşlarda yer alarak yabancı topraklardaki çatışmalara müdahale etmektedirler.<br /> <br /> == Ekonomi ==<br /> {{Ana|Amerika Birleşik Devletleri ekonomisi}}<br /> === Turizm ===<br /> Amerika Birleşik Devletleri, [[Dünya Turizm Örgütü|Birleşmiş Milletler Turizm Örgütü]]nün verilerine göre 2012 yılında kaydedilen 67 milyon turistle [[Fransa]]'dan sonra dünyada en çok ziyaret edilen ikinci ülke durumundadır.&lt;ref&gt;{{İng}}[http://dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net/sites/all/files/pdf/unwto_highlights13_en_lr.pdf UNWTO Tourism Highlights] {{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20130718115306/http://dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net/sites/all/files/pdf/unwto_highlights13_en_lr.pdf |tarih=18 Temmuz 2013 }}. [[:en:World Tourism Organization|World Tourism Organization]]. Sayfa 6. 4 Ağustos 2013 tarihinde erişildi.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Demografi ==<br /> {{Ana|Amerika Birleşik Devletleri demografisi}}<br /> === Nüfus ===<br /> {|class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size: 90%; border: 1px solid #999; float: right; margin-left: 1em; width:240px&quot;<br /> |- style=&quot;background:#f5f5f5&quot;<br /> !Irk/Etnik<br /> |-<br /> | style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;small&gt;(2010 nüfus verilerine göre)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Cen2010Summary&quot;&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.census.gov/2010census/data/ | başlık = 2010 Census Data | yayıncı = Amerika Birleşik Devletleri Nüfus Sayım Bürosu | erişimtarihi = 29 Mart 2011 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151021183257/http://www.census.gov/2010census/data/ | arşivtarihi = 21 Ekim 2015 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt;<br /> |-<br /> !&lt;small&gt;Irka göre:&lt;/small&gt;<br /> |-<br /> | [[Beyaz Amerikalılar|Beyaz]] || style=&quot;text-align:center;&quot;|72,4%<br /> |-<br /> | [[Afroamerikan]] || style=&quot;text-align:center;&quot;|12,6%<br /> |-<br /> | [[Asyalı Amerikalılar|Asyalı]] || style=&quot;text-align:center;&quot;|4,8%<br /> |-<br /> | [[Kızılderili asıllı Amerikalılar|Kızılderililer]] ve [[Alaska yerlileri]] || style=&quot;text-align:center;&quot;|0,9%<br /> |-<br /> | [[Hawaii yerlileri]] ve [[Pasifik adalılar]] || style=&quot;text-align:center;&quot;|0,2%<br /> |-<br /> | Diğerleri || style=&quot;text-align:center;&quot;|6,2%<br /> |-<br /> | Melez (iki veya daha fazla) || style=&quot;text-align:center;&quot;| 2,9%<br /> |-<br /> !&lt;small&gt;Etniğe göre:&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Web kaynağı |url=http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-02.pdf |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=2 Şubat 2014 |arşivurl=http://web.archive.org/web/20110429214029/http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-02.pdf |arşivtarihi=29 Nisan 2011 |ölüurl=hayır}}&lt;/ref&gt;<br /> |-<br /> | [[Hispanik ve Latin Amerikalılar|Hispanik/Latin]] (herhangi bir ırk) || style=&quot;text-align:center;&quot;|16,3%<br /> |-<br /> | Hispanik/Latin olmayan (herhangi bir ırk) || style=&quot;text-align:center;&quot;|83,7%<br /> |}<br /> <br /> Amerika Birleşik Devletleri Sayım Bürosu yaklaşık 11,2 milyon yasadışı göçmen de dâhil ülkenin nüfusunu 317.593.000&lt;ref name=&quot;POP&quot;/&gt; olarak tahmin eder.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.cis.org/articles/2008/back808.pdf | yazar = Camarota, Steven A.; Jensenius, Karen | başlık = Homeward Bound: Recent Immigration Enforcement and the Decline in the Illegal Alien Population | tarih = Temmuz 2008 | yayıncı = Center for Immigration Studies | erişimtarihi = 6 Ağustos 2008 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20080809030605/http://www.cis.org/articles/2008/back808.pdf | arşivtarihi = 9 Ağustos 2008 | ölüurl =evet}}&lt;/ref&gt; 1900'lerde yaklaşık 76 milyon olan ABD nüfusu 20. yüzyılda neredeyse dört katına çıktı.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.census.gov/prod/2005pubs/06statab/pop.pdf | başlık = Statistical Abstract of the United States | yıl = 2005 | yayıncı = [[Amerika Birleşik Devletleri Nüfus Sayım Bürosu]] | arşivurl = http://web.archive.org/web/20141228134018/http://www.census.gov/prod/2005pubs/06statab/pop.pdf | arşivtarihi = 28 Aralık 2014 | erişimtarihi = 2 Şubat 2014 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt; Çin ve [[Hindistan]]'dan sonra dünyanın en kalabalık üçüncü ülkesi olan ABD, büyük nüfus artışı beklenen ülkeler arasında büyük ve sanayileşmiş tek ülkedir.&lt;ref name=&quot;PRC&quot;&gt;{{Web kaynağı |url=http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html |başlık=Executive Summary: A Population Perspective of the United States |yayıncı=Population Resource Center |tarih=Mayıs 2000 |erişimtarihi=20 Aralık 2007 |arşivurl=http://web.archive.org/web/20070604165856/http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html |arşivtarihi=4 Haziran 2007 |ölüurl=evet}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 1000 de 13 olan doğum hızı, 35% olan dünya ortalamasının altındadır. [[Nüfus artış hızına göre ülkeler listesi|Nüfus artışı]] hızı pozitif 0,9%, birçok gelişmiş ülkeye göre daha yüksektir.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr60/nvsr60_02.pdf | başlık = Births: Preliminary Data for 2010 | yayıncı = National Center for Health Statistics | çalışma = National Vital Statistics Reports, Volume 60 | yıl = 2011 | erişimtarihi = 17 Ağustos 2012 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150325152949/http://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr60/nvsr60_02.pdf | arşivtarihi = 25 Mart 2015 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt; 2012 mali yılı içinde, bir milyondan fazla göçmene (çoğu [[aile birleşimi]] ile gelen) yasal ikamet hakkı verildi.&lt;ref name=&quot;LPR&quot;&gt;[http://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/ois_lpr_fr_2012_2.pdf &quot;U.S. Legal Permanent Residents: 2012&quot;] {{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20131011220139/http://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/ois_lpr_fr_2012_2.pdf |tarih=11 Ekim 2013 }}. [[Office of Immigration Statistics]] ''Annual Flow Report.''&lt;/ref&gt; [[Meksika]] 1965 Göç Yasasından beri yeni ikamet edenlerin önde gelen kaynağıdır. [[Çin]], [[Hindistan]] ve [[Filipinler]] her sene gönderenler arasında ilk dörttedir.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.dhs.gov/yearbook-immigration-statistics-2011-1 | başlık = Yearbook of Immigration Statistics: 2011 – Persons Obtaining Legal Permanent Resident Status by Region and Country of Birth: Fiscal Years 2002 to 2011 (Table 3) | yayıncı = U.S. Dept. of Homeland Security | erişimtarihi = 4 Şubat 2013 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20140228002243/http://www.dhs.gov/yearbook-immigration-statistics-2011-1 | arşivtarihi = 28 Şubat 2014 | ölüurl =evet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.dhs.gov/files/statistics/publications/LPR07.shtm | başlık = Yearbook of Immigration Statistics: 2007 – Persons Obtaining Legal Permanent Resident Status by Region and Country of Birth: Fiscal Years 1998 to 2007 (Table 3) | yayıncı = U.S. Dept. of Homeland Security | erişimtarihi = 4 Şubat 2013 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20120712200211/http://www.dhs.gov/files/statistics/publications/LPR07.shtm | arşivtarihi = 12 Temmuz 2012 | ölüurl =hayır}}&lt;/ref&gt; Dokuz milyon Amerikalı [[homoseksüel]], [[biseksüel]] ya da [[transgender]]dir, bu nüfusun en az yüzde dördüne eşittir.&lt;ref&gt;{{Haber kaynağı |url= http://abcnews.go.com/Health/williams-institute-report-reveals-million-gay-bisexual-transgender/story?id=13320565 |başlık= Gay Americans Make Up 4 Percent of Population |erişimtarihi= 26 Ağustos 2012 |eser= ABC News |tarih=8 Nisan 2011 |yazar=Donaldson James, Susan}}&lt;/ref&gt; 2010 yılında yapılan bir araştırmada erkeklerin yüzde yedisi ve kadınların yüzde sekizi kendini [[gey]], [[lezbiyen]] ya da [[Biseksüellik|biseksüel]] olarak tanımladı.&lt;ref&gt;[http://www.nationalsexstudy.indiana.edu/ National Survey of Sexual Health and Behavior] {{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20140201060530/http://www.nationalsexstudy.indiana.edu/ |tarih=1 Şubat 2014 }}. Retrieved January 6, 2013.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> {{ABD'nin en büyük metropoliten alanları}}<br /> <br /> === Göçler ===<br /> [[Dosya:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County.svg|küçükresim|400px|County'lere göre en büyük soy grupları, 2000]]<br /> ABD bir göçmenler ülkesidir. Göçmenler tarafından kurulmuş ve gelişmiştir. Hâlâ dünyanın en çok göç alan ülkelerinden birisidir. Amerika Birleşik Devletleri'nin 4 Temmuz 1776'daki bağımsızlığından hemen önce nüfus yaklaşık 2,5 milyon kadardı (%95 beyaz Avrupa, %5 siyahi Afrika). Bu beyaz nüfusta en büyük pay Almanların ve İskandinav ülkelerinindir (İsveç, Norveç, Danimarka). Bu milletler ilk 3 grubu oluşturmaktaydı (dinî olarak %98 [[Protestanlık|Protestan]], %2 [[Katolik]]). 1620-1770 yılları arasında bu ilk gelenler karşılıklı evlilikler ve din birliği sayesinde bugün Beyaz Amerikalı dediğimiz (WASP- White, AngloSaxon, Protestan) siyasette ve iş dünyasında hâkim konumda olan Amerikan ulusunun ana çekirdeğini oluşturdular. 2008 yılına kadar seçilen bütün ABD başkanları bu gruba dâhildir.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı |url=http://www.indexmundi.com/united_states/demographics_profile.html |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=19 Mayıs 2012 |arşivurl=http://web.archive.org/web/20120419000027/http://www.indexmundi.com/united_states/demographics_profile.html |arşivtarihi=19 Nisan 2012 |ölüurl=hayır}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Günümüz ABD'sinde yaşayan siyahilerin ([[Afroamerikan]]lar) çoğu Amerika'ya getirilen kölelerin soyundandır.<br /> <br /> 1870-1920 yılları arası 2. göç dalgasının oluştuğu yıllardır. Bu yıllarda yukarıda adı geçen devletlerden göçler devam etmektedir; fakat yoğunluk Katolik ve Ortodoks Avrupalılara (İtalyanlar, Yunanlar, Gürcüler, Ermeniler, Ruslar, Lehler, Avusturya-Macaristan, Sırplar) ve İrlandalılara kaymıştır. 1880 yılında nüfus 60 milyona yaklaşmıştır (1950'de %86 beyaz Avrupa, %9 siyahi Afrika, %3 Hispanik (Latin Amerikalı); dinî olarak ise %74 Protestan, %20 Katolik, %3 Musevi, %2 Ortodoks ve %1 Budist). ABD'nin nüfusu 1935'te 100 milyona, 1970'te 200 milyona, 2005'te ise 300 milyona ulaşmıştır.<br /> <br /> 3. göç dalgası 1970'lerin sonunda başlamıştır ve hâlen sürmektedir. Bu göç dalgası daha çok çeşitlilik göstermektedir. Asya'dan, Ortadoğu'dan, eski komünist ülkelerden, Latin ülkelerinden özellikle Meksika ve Karayipler'den gelen yoğun Hispanik-Latin Amerika göçüdür (yılda yaklaşık 800.000 ila 1,5 milyon arası).<br /> <br /> 2006 sayımına göre nüfusu 1 milyon ya da üzerinde olan 32 tane grup vardır. 2010 sayımına göre nüfusun çoğunluğu (%63,7) beyaz ve Avrupalı, %16,4'i Hispanik-Latin Amerikalıdır. Nüfusun %12,2'si siyahi Afrika, %4,7'i Asya kökenli, %0,7'si Amerikan yerlisi, %0,2'si pasifik adaları yerlisi, %1,9'u melez ve %0,2'si diğer ırklardır.<br /> <br /> === Diller ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; table style=&quot;border:1px black; float:right; margin-left:1em;&quot;<br /> ! style=&quot;background:#f99;&quot; colspan=&quot;2&quot;|Diller(2007)<br /> |-<br /> |İngilizce||223 milyon<br /> |-<br /> |İspanyolca ||34,5 milyon<br /> |-<br /> |Çince||2,5 milyon<br /> |-<br /> |Fransızca ||2,0 milyon<br /> |-<br /> |Tagalogca||1,5 milyon<br /> |-<br /> |Vietnamca||1,2 milyon<br /> |-<br /> |Almanca||1,1 milyon<br /> |}<br /> <br /> Amerika Birleşik Devletleri'nin federal düzeyde resmî dili yoktur. Ancak ülkede en çok kullanılan dil [[İngilizce]]dir (Amerikan İngilizcesi). 2010 yılında 5 yaşın üzerinde olan, yaklaşık olarak 230 milyon kişi diğer bir deyişle nüfusun %80'i evlerinde sadece İngilizce konuşmaktadır, bunu %12 ile [[İspanyolca]] takip etmektedir. En az 28 eyalette bazı Amerikalılar İngilizcenin resmi dil olmasını savunmaktadırlar.&lt;ref&gt;Wikipedia, İngilizce ''Amerika Birleşik Devletleri'' sayfası&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[Hawaii]]'de eyalet anayasasına göre Hawaii'yice ve İngilizce ortak resmi dillerdir.&lt;ref&gt;Wikipedia, İngilizce Amerika Birleşik Devleti sayfası&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[İspanyolca]]nın kullanımı ise [[Meksika]] ve [[Küba]]'dan gelen göçmenler nedeniyle son yıllarda belli kollarda arttı. [[Louisiana]] eyaletinde ise [[Fransızca]] kullanılır; çünkü [[Fransızlar|Fransız]] sömürgeleri burada kurulmuştur.<br /> <br /> === Düşünce ve Sanat Yaşamı ===<br /> {{başlık genişlet}}<br /> <br /> == Kolej ve üniversiteler ==<br /> {{Ana|Amerika Birleşik Devletleri'ndeki yükseköğretim kurumları listesi}}<br /> Birleşik Amerika'da yükseköğretim 18 yaşında başlar. Ancak yükseköğretimin Birleşik Amerika'ya özgü bir özelliği vardır ki, Avrupa'da rastlanmaz: Üniversitede belli bir alanda uzmanlık öğrenimine başlamadan önce bir ''kolej'' aşamasına geçilir. Koleji bitirenlere '''graduates''' (diplomalı) olarak bakılır ve -graduate school- da çalışmalarını sürdürürler. Bir Amerikan üniversitesi, genel olarak, bir kolej ile birlikte graduate school'dan oluşur.<br /> <br /> Kolej ve üniversitelerin çoğu özeldir ve çeşitli kaynaklardan gelen kaynaklarla yaşarlar. Eski öğrencilerin bağışları, sanayi ve ticarette ün yapmış (Ford, Rockefeller, Carnegi vb.) büyük sermaye sahiplerinin kurduğu fonlarla, asıl okuyacak öğrencilerin ödedikleri paralar, bu kaynakların başında gelir.<br /> <br /> Aslında belli bir refah düzeyine gelmiş ailelerin çocuklarını ayrıcalıklı duruma getiren bu sistemin zararları, doğrudan doğruya devletin kurduğu üniversiteler yoluyla bir parça giderilmek istenir.<br /> <br /> == Sanat ==<br /> ==== Edebiyat ====<br /> [[Dosya:Ernest Hemingway 1950.jpg|küçükresim|200px|sağ|Ernest Hemingway]]<br /> Birleşik Amerika'da büyük bir sanat ve edebiyat faaliyeti vardır. Bir çağdaş Fransız romanından daha az kültürlü ama daha canlı ve daha insani olan Amerikan romanı, dünya edebiyatında sürekli bir yer tutmuştur. [[Mark Twain]] ve [[Henry James]]'ten günümüze değin ulaşan büyük bir yazarlar kafilesi içinde, Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra gelen ve ''kayıp kuşak'' adı verilen yazarları ([[Ernest Hemingway]], [[William Faulkner]], [[Caldwell]], [[John Steinbeck]]) özellikle hatırlatmak gerekir. Roman, bir Amerikan buluşu olan ''cep kitabı'' biçimiyle, büyük okuyucu kitlelerine yayılma fırsatını daha kolay bulabilmiştir. Amerikan edebiyatı, [[Edgar Allen Poe]]'dan başlayarak [[Ezra Pound]]'a değin şiirde büyük temsilciler yetiştirmiştir. Tiyatronun da, [[Eugen O'Neill]]'dan [[Arthur Miller]]'a değin soylu temsilcileri olmuştur.<br /> <br /> ==== Müzik ====<br /> {{Ana|Birleşik Devletler Müziği}}<br /> Müzik de Amerikan sanatında popüler konumdadır. Amerikan gençlerinin büyük bir bölümü, bir müzik aletini kullanmayı bilir. Orkestralar hayli yaygındır. Copland, Chadwick, Gershwin gibi bestecilerin temsilcisi oldukları senfonik müziğin yanı sıra, siyahilerin yarattıkları [[Caz]] müziğin etkisi büyüktür. Bu etki Amerika ile sınırlı olmayıp dünya çapındadır.<br /> <br /> ==== Sinema ====<br /> [[Dosya:HollywoodSign.jpg|küçükresim|250px|Lee Dağı'ndaki [[HOLLYWOOD]] yazısı]]<br /> [[Hollywood]]'da merkezleşen sinema aynı zamanda dev bir sanayi halindedir. Milyoner yıldızların çevresinde yıldız olabilmek için yığınla insanın verdiği yer yer dramatik bir mücadeleye rastlanır. Film üretiminde başta gelen Amerikan sineması, genellikle orta düzeydedir. Bununla birlikte batıya doğru ilerleyen kovboyların maceralarını konu alan [[Western]]ler ile, görkemli sahnelerin oluşturduğu filmler ve komedi filmleri içinde, sinema tarihine geçenler olmuştur. Amerika'da, sinemanın etkisini, radyo ve özellikle televizyon tamamlar.<br /> <br /> ==== Görsel Sanatlar ====<br /> Görsel sanatların başında mimarlık gelir. Amerika'nın mimarlığı işlevseldir. Ev kullanışlı ve konforlu olmalıdır. İş yaşamı, büyük gökdelenlerde geçer. Bu gökdelenler içinde gerçek anlamda güzel olanlar vardır. Anıtlar, fazla özgünlüğü olmayan ve genellikle Greko-Romen stilde yapılır.<br /> <br /> Amerikan resminde, Avrupa etkisinden kurtulmak çabalarına karşın bu etki hâlen egemendir. Bu durum heykel de aynı şekilde geçerlidir. Avrupa sanatının resim ve heykelde ortaya koyduğu başeserlerin önde gelen alıcısı da yine Birleşik Amerika olmaktadır. Bu durumda zincirleme bir etki yaratarak Birleşik Devletler'de müzeciliğin de gelişmesini sağlamıştır<br /> <br /> === Basın ===<br /> Basın Birleşik Amerika'da, Avrupa'da olduğundan daha çok önemli bir rol oynar, bunun en iyi örneği [[Watergate skandalı]]dır. Yüksek düzeyde birkaç gazetenin dışında kalanlar, yerel ve sporla ilgili haberlere çarpıcı haberlere ayrılmıştır. Gazetelerin çoğu büyük iktisadi kuruluşlarındır bundan ötürü ister istemez sermaye çıkarlarını savunurlar.&lt;ref&gt;Tanilli, Server Uygarlık tarihi. sf.132-133&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===Spor dalları===<br /> [[Amerikan futbolu]] açık ara Amerika'daki en popüler spordur. Final organizasyonu olan [[Super Bowl]], dünya çapında milyonlar tarafından izlenmektedir. [[Basketbol]], [[tenis]], [[buz hokeyi]] ve [[beyzbol]] Amerika'nın diğer popüler sporlarıdır.&lt;ref&gt;[http://sportsvirsa.com/most-popular-sports-in-america/ Most Popular Sports in America]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Dünyadaki en popüler spor olan [[futbol]] ise Amerika'da emekleme aşamasındadır ve [[Amerika futbolundaki lig sistemi|3 seviyesi]] bulunmaktadır.<br /> <br /> == Din ==<br /> {{Ana|ABD'de din}}<br /> Din olarak ise, Amerika Birleşik Devletleri'nde toplam; %65 [[Hristiyanlık|Hristiyan]] (%43 [[Protestanlık|Protestan]], %20 [[Katolik]], %2 [[Mormon]]), %26 [[Dinsiz]], %2 [[Yahudilik]], %1 [[Müslüman]], %1 [[Budizm|Budist]], %1 [[Hinduizm|Hindu]] %3 diğer dinlerden insan yaşamaktadır.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı | url = http://www.pewforum.org/2019/10/17/in-u-s-decline-of-christianity-continues-at-rapid-pace/ | başlık = In U.S., Decline of Christianity Continues at Rapid Pace | erişimtarihi = 13 Ekim 2020 | tarih = 17 Ekim 2019 | dil = en-US | çalışma = Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project | ad = 1615 L. St | soyadı = NW | ad2 = Suite 800 | ad3 = DC 20036 USA202-419-4300 {{!}} Main202-419-4349 {{!}} Fax202-419-4372 {{!}} Media | soyadı2 = Washington | soyadı3 = Inquiries | arşivurl = http://web.archive.org/web/20191017173009/http://www.pewforum.org/2019/10/17/in-u-s-decline-of-christianity-continues-at-rapid-pace/ | arşivtarihi = 17 Ekim 2019}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[Şinto]], [[Kaodaizm]], [[Sihizm]], [[Jainizm]], [[Taoizm]], [[Bahailik]], [[Ekankar]], Amerikan yerli dini ve [[Kemetizm]] gibi diğer pek çok din de Amerika'da temsil edilmektedir.&lt;ref&gt;Media, Minorities, and Meaning: A Critical Introduction&amp;nbsp;— Page 88, Debra L. Merskin&amp;nbsp;– 2010&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Birleşik Devletler yönetimindeki topraklar ==<br /> [[Dosya:Map of USA with state names.svg|400px|küçükresim]]<br /> <br /> * [[Karayip Denizi]]'nde 9.104 kilometrekarelik bir ada olan [[Porto Riko]], Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlıdır. 3.410.000 nüfusu Amerika Birleşik Devletleri vatandaşıdır. Valilerini ve yasama meclislerini kendileri seçerler. {{kaynak belirt}}<br /> * Yine Karayip Denizi'ndeki [[Virgin Adaları]] 1917 yılında [[Danimarka]]'dan satın alınmıştır. Adanın yüz bin nüfusu Amerika Birleşik Devletleri vatandaşı olup valilerini ve tek yasama organı olan senatoyu kendileri seçerler. Virgin Adaları'nda 346 kilometrekare yer tutan 50 küçük ada vardır. {{kaynak belirt}}<br /> <br /> ==Ayrıca bakınız==<br /> {{Portal|Amerika Birleşik Devletleri}}<br /> * [[Amerika Birleşik Devletleri'nin idari bölümleri]]<br /> * [[Amerika Birleşik Devletleri'ndeki yerleşim yerleri listesi]]<br /> <br /> ==Notlar==<br /> {{not listesi}}<br /> <br /> ==Kaynakça==<br /> {{kaynakça|30em}}<br /> <br /> == Dış bağlantılar ==<br /> {{commons|United States}}<br /> {{Vikigezgin|Amerika Birleşik Devletleri}}<br /> <br /> &lt;!-- Lütfen ansiklopedik olmayan dış bağlantılar eklemeyiniz --&gt;<br /> * {{CIA World Factbook link|us|United States}}<br /> * [http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-16761057 Amerika Birleşik Devletleri], [[BBC News]]'de.<br /> * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=US ABD için Temel Kalkınma Tahminleri] [[International Futures]]'da.<br /> <br /> ; Hükümet<br /> * [http://www.usa.gov/ Resmi ABD Hükümeti Web Portali]{{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20161108211517/http://www.usa.gov/ |tarih=8 Kasım 2016 }} Hükümet sitelerine giriş kapısı<br /> * [http://www.house.gov/ Temsilciler Meclisi]{{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20100924145826/http://baic.house.gov/ |tarih=24 Eylül 2010 }} Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi'nin resmi sitesi<br /> * [http://www.senate.gov/ Senato]{{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20021031080017/http://www.senate.gov/ |tarih=31 Ekim 2002 }} Amerika Birleşik Devletleri Senatosu'nun resmi sitesi<br /> * [http://www.whitehouse.gov/ Beyaz Saray]{{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20060712062404/http://www.whitehouse.gov/president/gwbbio.html |tarih=12 Temmuz 2006 }} Amerika Birleşik Devletleri Başkanı'nın resmi sitesi<br /> * [http://www.supremecourtus.gov/ Yüksek Mahkeme] Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi'nin resmi sitesi<br /> <br /> ; Tarih<br /> * [http://web.archive.org/web/20080314143240/http://www.nationalcenter.org/HistoricalDocuments.html Tarihi dokümanlar] Ulusal Kamu Politikası Araştırma Merkezi tarafından toplanan içerik<br /> * [http://www.religioustolerance.org/nat_mott.htm ABD Ulusal (Motto) Sloganları: Tarih ve Anayasa]{{Webarşiv|url=http://wayback.archive-it.org/all/20061212193931/http://www.religioustolerance.org/nat_mott.htm |tarih=12 Aralık 2006 }} Ontario Dini Tolerans Danışmanları'nın (OCRT) analizleri<br /> * [http://www.historicalstatistics.org/index2.html ABD] Tarihi verilerle ilgili bağlantılar<br /> <br /> ; Haritalar<br /> * [http://web.archive.org/web/20091021182322/http://www.nationalatlas.gov/ Birleşik Devletler Ulusal Atlası] ABD İçişleri Bakanlığı'ndan resmi haritalar<br /> * {{wikiatlas|the United States}}<br /> * [http://www.measureofamerica.org/maps/ ABD ile ilgili bilgiler]{{Webarşiv|url=http://web.archive.org/web/20181224224715/http://www.measureofamerica.org/maps/ |tarih=24 Aralık 2018 }} ABD'yle ilgili sağlık, eğitim, gelir ve demografik özelliklere ilişkin çeşitli haritalanmış bilgiler<br /> <br /> ; Fotoğraflar<br /> * [http://www.flickr.com/search/?text=USA ABD fotoğrafları]<br /> <br /> {{Amerika Birleşik Devletleri konuları}}<br /> {{Şablon grubu<br /> |title = Coğrafi konumu<br /> |list =<br /> {{ABD}}<br /> {{Amerika ülkeleri}}<br /> }}<br /> {{Şablon grubu<br /> |title = Uluslararası kuruluşlar<br /> |list =<br /> {{G8 ülkeleri}}<br /> {{BM Güvenlik Konseyi}}<br /> {{NATO}}<br /> {{OECD}}<br /> {{Karadeniz Ekonomik İşbirliği}}<br /> {{Amerikan Devletleri Örgütü}}<br /> {{Doğu Asya Zirvesi}}<br /> }}<br /> <br /> {{Otorite kontrolü}}<br /> <br /> [[Kategori:Amerika Birleşik Devletleri| ]]<br /> [[Kategori:İngilizce konuşan ülkeler]]<br /> [[Kategori:Eski Britanya kolonileri]]<br /> [[Kategori:Eski konfederasyonlar]]<br /> [[Kategori:G7 ülkeleri]]<br /> [[Kategori:G8 ülkeleri]]<br /> [[Kategori:G20 ülkeleri]]<br /> [[Kategori:Liberal demokrasiler]]<br /> [[Kategori:NATO ülkeleri]]<br /> [[Kategori:Birleşmiş Milletler üyesi ülkeler]]<br /> [[Kategori:Cumhuriyetler]]<br /> [[Kategori:1776'da kurulan bölgeler ve ülkeler]]<br /> [[Kategori:Süper güçler]]<br /> [[Kategori:Federal cumhuriyetler]]</div> 37.155.41.106