Hollanda

Hollanda
FelemenkçeNederland
Slogan
"Je maintiendrai"  (Fransızca)
"Ik zal handhaven"  (Hollandaca)
"Koruyacağım."[1]
Hollanda haritadaki konumu
Hollanda konumu
Başkent
ve en büyük şehir
Amsterdam[2]
52°22′K 4°53′D / 52.367°K 4.883°D / 52.367; 4.883
Resmî diller Hollandaca[a]
Tanınan bölgesel diller

Tanınmış diller
Etnik gruplar
(2020)[1]
Demonim Hollandalı
Egemen devlet Hollanda Krallığı
Hükûmet Üniter parlamenter anayasal monarşi
• Kral
Willem-Alexander
• Başbakan
Mark Rutte
Yasama organı Hollanda Meclisi
Senato
Temsilciler Meclisi
Tarihçe  
• İlan
26 Temmuz 1581
• Tanınma
30 Ocak 1648
• Krallık ilanı
16 Mart 1815
Yüzölçümü
• Toplam
41.528 km2 (16.034 sq mi) (135.)
• Su (%)
18,41
Nüfus
• 2019 tahminî
artış 17.306.912 [2]
GSYİH (SAGP) 2021 tahminî
• Toplam
1,06 trilyon $[3] (27.)
• Kişi başına
60.461 $[3] (11.)
GSYİH (nominal) 2021 tahminî
• Toplam
1,01 trilyon $[3] (17.)
• Kişi başına
58.003 $[3] (12.)
Gini (2019)  26.6[4]
düşük · 15.
İGE (2019) artış 0.944[5]
çok yüksek · 8.
Para birimi Euro (€, EUR)
Amerikan doları[c]
Zaman dilimi UTC+01:00 (OAZD)
• Yaz (YSU)
UTC+02:00 (OAYZD)
Trafik akışı sağ
Telefon kodu 31
ISO 3166 kodu NL
İnternet alan adı .nl[3]

Hollanda (Felemenkçe: Bu ses hakkındaNederland ) esas olarak Batı Avrupa'da ve kısmen Karayipler'de bulunan bir ülkedir.[6] Hollanda Krallığı'nı meydana getiren dört ülkeden en büyüğüdür.[6] Hollanda, Avrupa'da doğuda Almanya'ya, güneyde Belçika'ya ve kuzeybatıda Kuzey Denizi'ne komşu olan on iki vilayetten ve Karayipler'de Bonaire, Sint Eustatius ve Saba adaları olmak üzere üç özel belediyeden oluşur.[6]

Hollanda meşruti monarşi ile yönetilen bir Avrupa ülkesidir. Hollanda nüfus yoğunluğu fazla olan bir ülkedir. Ülke topraklarının çoğunluğu deniz seviyesinin altındadır. Hollanda Avrupa Birliği, NATO, OECD üyesidir. Hollanda aynı zamanda Schengen Bölgesi ve Benelüks topluluğunun bir parçasıdır. Belçika ve Lüksemburg ile birlikte Benelüks ülkelerini oluşturan 3 ülkeden biridir. Ayrıca Kyoto Sözleşmesi'ni imzalamıştır. Ülke Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne, Uluslararası Adalet Divanı'na Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne ve Europol'e ev sahipliği yapmaktadır.

Ülke özellikle peynirleri, yel değirmenleri, bisikletleri, laleleri, Holştayn adı verilen inekleri ve sosyal hakları ile tanınır. Hollanda'da eşcinsel evlilik yasaldır.

Ülke adı[değiştir | kaynağı değiştir]

Asıl Hollanda

Hollanda ismi aslında sadece ülkenin kuzeybatı kısmından Birleşik Hollanda Krallığı'nın en önemli eyaleti olan Hollanda Eyaleti'nden gelmektedir. Kısaca Hollanda olarak adlandırılmaktadır. 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bu eyalet iki ayrı eyalete bölünmüştür: Kuzey Hollanda (Başkent: Haarlem) ve Güney Hollanda (Başkent Lahey: Den Haag). Felemenkçede "Hollanda" ifadesi sadece bu iki eyalet için kullanılır.

Hollanda'nın dışındaki ülkelerde Hollandalılar genellikle "Hollandalı" olarak adlandırılırlar ve Hollanda turizm endüstrisi ve diğer endüstriler de ülkelerini "Hollanda" olarak pazarlamaktadırlar (hem İngilizce'de hem de Almancada). Hollanda eyaletinden gelmeyen Hollandalılar, ismi veren bölge olan Hollanda'nın ülkenin geri kalan bölümlerinde herkes tarafından sevilmediği için, "Nederland" için "Hollanda" adına ve "Nederlander" için "Hollandalı" adına belli bir antipati beslemektedirler.

İngilizce "Dutch" adı, "duutsc" gibi Orta Hollanda biçimlerinden ortaya çıkmıştır. "Duutcs" ve "dietsc" gibi Orta Hollanda biçimleri halk arasında konuşulan lehçelerin adlarıdır ve bu lehçelerin, yönetimin, bilimin ve kilisenin dili olan Latinceden ayırt edilmesine yaramışlardır. "Dutch" ve "duutsc" biçimleri Almanca bir kelime olan "deutsch" ile bağlantılıdır ve aynı kökenden gelir. Fransızlar ise bu bölgeyi Pays-Bas yani 'alçak ülke' olarak tanımlarlar.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Utrecht Birliği'ne bağlı Kuzey Hollanda eyaletleri (Güney Hollanda, Zeeland, Utrecht, Gelderland, Overijssel, Groningen ve Friesland) 26 Temmuz 1581'de İspanya kralı II. Felipe'den bağımsızlıklarını ilan ettiler. 1648'de imzalanan Vestfalya Antlaşması'nda Hollanda vilayetlerinin bağımsızlığı tanındı. Bu yaklaşık olarak, daha sonra kurulacak olan Hollanda'nın bulunduğu bölgeydi. Buna karşın, bu bölgenin güneyinde kalan bölgeler, Flanderler dahil olmak üzere, krallıkta kaldı; daha sonra bu bölgede Belçika bağımsızlık kazanmıştır. Bu tarihten sonra Kuzey Hollandalılar ve Güney Hollandalılar olmak üzere iki toplumdan bahsedilmeye başlandı.

Viyana Kongresi kuzey ve güneyi bağımsız bir ülke olan Hollanda Krallığı olarak kısa bir süre için birleştirdi. Ancak güney Hollandalılar (Felemenkliler) 1830'da bağımsızlıklarını Belçika adı altında ilan etmişlerdi bile. ("Belgica" eski bir Roma eyaletinin ismidir ve Rönesans döneminde bu ifade, kuzey de dahil, Hollanda'nın Latince ismi olarak kullanıldı.)

Hollanda I. Dünya Savaşı boyunca tarafsız kaldı. Ancak II. Dünya Savaşı'nda Alman işgaline uğradı. 10 Mayıs 1940 tarihinde Nazi Almanyası Belçika ve Hollanda'yı işgal etti. Ayrıca 1942 tarihinde Japonya Hollanda'nın bir sömürgesi olan Endonezya'yı işgal etti. Savaş bittikten sonra Endonezya bağımsızlığını ilan etti.

İspanyol Hollandası (1384–1581)[değiştir | kaynağı değiştir]

İspanyol Hollandası
The Low Countries in the late 14th century
Sessiz William, Prince of Orange, leader of the Hollanda İsyanı, Adriaen Thomasz Key

Hollanda cumhuriyeti (1581–1795)[değiştir | kaynağı değiştir]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Hollanda'nın uydu görüntüsü (Mart 2000)

Ülke üç büyük nehir tarafından iki ana bölgeye bölünür. Bu nehirler Ren ve onun ana kolları olan Waal ile Meuse nehirleridir. Bu nehirler tarihte derebeylikler arasındaki sınırı oluşturduğundan birtakım kültürel farklılıklara yol açmıştır.

Hollanda'nın güneybatısı bir nehir deltasıdır ve Scheldt Nehri'nin iki kolu buradan denize dökülür. Ren Nehri'nin sadece bir kolu kuzeydoğuya doğru akar, bu da IJssel Nehri'dir ve IJsselmeer'e dökülür. Bu nehir de dil açısından bir bölünme yaratır, nehrin doğusunda yaşayanlar Hollanda Aşağı Saksoncası ağzını konuşurlar.[7]

Ülkenin toprakları Kuvaterner döneminde oluşmuştur. Toprakları genelde alüvyon, buzultaş, çökeller ve kilden oluşur.[8]

Hollanda'nın büyük bölümü deniz seviyesinin altında yer alır. Ülkenin Avrupa'daki topraklarındaki en yüksek nokta 322 metre yüksekliğiyle Vaalserberg tepesidir. 1287 yılında meydana gelen St. Lucia Seli ülkede 50 bin kişinin hayatını kaybetmesine sebep oldu ve bu özelliğiyle tarihteki en ölümcül sellerden biridir.[9] Hollanda'daki son büyük sel 1953 yılında meydana geldi, selde Hollanda'nın tarım yapılan topraklarının %9'u sular altında kaldı, ülkede 1835 kişi öldü.[10]

Ülkede denizden kazanılan çok miktarda toprak mevcuttur. 1930'larda yapılan Zuiderzeewerken çalışmasında, denizden yaklaşık 2500 kilometrekare toprak kazanıldı.[11][12] Denizden toprak kazanma amaçlı çalışmalarda elde edilen arazilere polder adı verilmektedir.[8]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Hollanda çok güçlü bir ekonomiye sahiptir ve yüzyıllardır Avrupa ekonomisinde özel bir rol oynamıştır. 16. yüzyıldan beridir gemicilik, balıkçılık, ticaret ve bankacılık Hollanda ekonomisinin en önemli sektörleri olmuştur. Hollanda, dünyanın en fazla ihracat yapan ilk on ülkesinden biridir.

Hollanda 2021 itibarıyla SAGP bazında dünyadaki 27. büyük ekonomiye sahiptir ve kişi başına düşen 60.461 $ ile dünyanın 11. zengin ülkesidir.[3] 1997-2000 yılları arasında yıllık büyüme Avrupa ortalamasının oldukça üstünde olan %4 civarında seyretti. 2001-2005 yılları arasında büyüme tüm dünyayla birlikte yavaşlasa da 2007'nin üçüncü çeyreğinde yeniden %4.1'e çıktı. Eurostat'a göre Hollanda'da işsizlik oranı Ekim 2011 itibarı ile %4.8'dir ve bu Avrupa Birliği ülkeleri arasındaki en düşük orandır.[13]

İdari birimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Hollanda 12 il Provincie) ile 3 denizaşırı kamu yönetiminden (openbare lichamen) oluşur.[6]

Bayrak İl Merkez En büyük şehir Toplam alan[6] Land area Nüfus
(2019)
Nüfus yoğunluğu
Flag of Drenthe.svg Drenthe Assen Emmen 2.680 km2 (1.030 sq mi) 2.634 km2 (1.017 sq mi) 493.449 188/km2 (490/sq mi)
Flag of Flevoland.svg Flevoland Lelystad Almere 2.413 km2 (932 sq mi) 1.413 km2 (546 sq mi) 422.202 299/km2 (770/sq mi)
Frisian flag.svg Frizya Leeuwarden 5.749 km2 (2.220 sq mi) 3.324 km2 (1.283 sq mi) 649.988 196/km2 (510/sq mi)
Flag of Gelderland.svg Gelderland Arnhem Nijmegen 5.136 km2 (1.983 sq mi) 4.967 km2 (1.918 sq mi) 2.084.478 420/km2 (1.100/sq mi)
Flag of Groningen.svg Groningen Groningen 2.960 km2 (1.140 sq mi) 2.325 km2 (898 sq mi) 585.881 252/km2 (650/sq mi)
Flag of Limburg (Netherlands).svg Limburg Maastricht 2.210 km2 (850 sq mi) 2.148 km2 (829 sq mi) 1.118.223 521/km2 (1.350/sq mi)
North Brabant-Flag.svg Kuzey Brabant 's-Hertogenbosch Eindhoven 5.082 km2 (1.962 sq mi) 4.908 km2 (1.895 sq mi) 2.562.566 523/km2 (1.350/sq mi)
Flag of North Holland.svg Kuzey Hollanda Haarlem Amsterdam 4.092 km2 (1.580 sq mi) 2.662 km2 (1.028 sq mi) 2.877.909 1.082/km2 (2.800/sq mi)
Flag of Overijssel.svg Overijssel Zwolle Enschede 3.421 km2 (1.321 sq mi) 3.323 km2 (1.283 sq mi) 1.162.215 350/km2 (910/sq mi)
Flag Zuid-Holland.svg Güney Hollanda Lahey Rotterdam 3.419 km2 (1.320 sq mi) 2.814 km2 (1.086 sq mi) 3.705.625 1.317/km2 (3.410/sq mi)
Utrecht (province)-Flag.svg Utrecht Utrecht 1.449 km2 (559 sq mi) 1.380 km2 (530 sq mi) 1.353.596 981/km2 (2.540/sq mi)
Flag of Zeeland.svg Zeeland Middelburg 2.934 km2 (1.133 sq mi) 1.783 km2 (688 sq mi) 383.689 216/km2 (560/sq mi)
Toplam Amsterdam 41.545 km2 (16.041 sq mi) 33.481 km2 (12.927 sq mi) 17.399.821 521/km2 (1.350/sq mi)

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "CBS Statline". opendata.cbs.nl. 3 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2021. 
  2. ^ "Population counter". Centraal Bureau voor de Statistiek. 2018. 9 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2019. 
  3. ^ a b c d e "Uluslararası Para Fonu 2021 GYSİH Tahminleri". Dünya Ekonomi Tahmini. Uluslararası Para Fonu. 9 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Aralık 2020. 
  4. ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey". ec.europa.eu/eurostat. Eurostat. 8 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2020. 
  5. ^ "Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı İnsani Gelişme 2020 Raporu" (PDF) (İngilizce). Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı. 15 Aralık 2020. 15 Aralık 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  6. ^ a b c d e Nijman, Jan (2020). Geography: Realms, Regions, and Concepts (20. bas.). Wiley. ISBN 978-1119607410. 
  7. ^ Welschen, Ad: Course Dutch Society and Culture, International School for Humanities and Social Studies ISHSS, Universiteit van Amsterdam, 2000–2005.
  8. ^ a b "Hollanda - Coğrafya". Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi. 10. Milliyet Gazetesi Yayınları. 1986. ss. 5355-6. 
  9. ^ Zuiderzee floods (Netherlands history) 11 Ekim 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Britannica Online Encyclopedia.
  10. ^ "Arşivlenmiş kopya". 26 Aralık 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2011. 
  11. ^ "Kerngegevens gemeente Wieringermeer". www.sdu.nl. 6 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2008. 
  12. ^ "Kerngegevens procincie Flevoland". www.sdu.nl. 26 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2008. 
  13. ^ Harmonised unemployment rate by gender - total 26 Aralık 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Eurostat) Erişim tarihi: 26 Kasım 2011.


Kaynak hatası: <ref> "lower-alpha" adında grup ana etiketi bulunuyor, ancak <references group="lower-alpha"/> etiketinin karşılığı bulunamadı. (Bkz: Kaynak gösterme)