Şanghay

Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Şanghay
上海

Shànghǎi
Şanghay Belediyesi • 上海市
Şangay kolajı
Şanghay Belediyesi'nin Çin Halk Cumhuriyeti'ndeki konumu
Şanghay Belediyesi'nin Çin Halk Cumhuriyeti'ndeki konumu
Şanghay'nın Çin Halk Cumhuriyeti'da bulunduğu yer
Şanghay
Şanghay
Şanghay'ın Çin'deki konumu
Ülke Çin Çin
Doğrudan yönetilen belediye Şanghay
Kuruluş 5.-7. yüzyıl
Kasaba 791
İlçe 1292
Belediye 7 Temmuz 1027
İdare
 • Tür Belediye
 • ÇKP parti sekreteri Yu Zhengsheng
 • Belediye başkanı Han Zheng (ÇKP)
Yüzölçümü
 • Doğrudan yönetilen şehir 7.037 km² (2.717 mil²)
 • Kara
6.340 km² (2.440 mil²)
 • Su
679 km² (262 mil²)
 • Kent
5.299 km² (2.045 mil²)
Rakım 4 m (13 ft)
Nüfus
 (2018)[1]
 • Doğrudan yönetilen şehir 24.237.800
Zaman dilimi UTC+08.00 (ÇSZ)
Posta kodu
200000 – 202100
Alan kodu 21
ISO 3166 kodu cn-31
Plaka kodu 沪A, B, D, E, F, G, H;
沪C (dış banliyölerde)

Şanghay (Çince; Hanyu Pinyin: Shànghǎi; Putonghua telaffuzu: Bu ses hakkında [ʂâŋ.xài] ; Şanghayca telaffuzu: Bu ses hakkında [zɑ̃.hɛ] ), Çin'in en büyük kentidir. Türkçe kaynaklarda adı "Şangay" veya bazen "Şanhay"[2] olarak da geçer. Eyalet düzeyi şehir yapısına sahip şehir ülkenin doğu sahilinde Yangtze Nehri deltasında kurulmuştur. Oldukça kalabalık olan bu kent, ayrıca Çin'in en önemli liman kentidir.

Şanghay, Doğu Çin’de Yangtze Nehri Deltası’nın kıyısında yer alan, Çin’nin en büyük, Dünya'nın da yedinci büyük şehridir. Yaygın olarak Çin’in modern ekonomisinin kalesi olarak görülen şehir, bu yönüyle ulusun en önemli kültürel, ticari, endüstriyel ve iletişim merkezlerinden biri olarak kabul edilir. İdari olarak Şanghay, Çin’nin eyalet statüsündeki bir belediyesidir. Şanghay, dünyanın en yoğun limanlarından biridir ve 2005’te dünyadaki en büyük kargo limanı olmuştur.

Eskiden küçük bir balıkçı kasabası olan Şanghay, 2000'lerde ise yaklaşık 1000 gökdelenin olduğu ve 3000 tanesinin yapım aşamasında olduğu metropole dönüştü. Çin’in yirminci yüzyılla birlikte en önemli şehri olan kent, cumhuriyet döneminde popüler kültürün, entelektüel tartışmaların ve politik olayların merkeziydi.

Şanghay, 1949’daki komünist devrimden sonra, merkezî hükümetin ağır vergilendirmesi, yabancı yatırımın sona ermesi ve kentli unsurların tasfiyesi yüzünden canlılığını kaybetti. 1990'da Şanghay Borsası'nın kurulması ve ardından 1992’de merkezi hükümetin Şanghay’da pazar ekonomisinin yeniden geliştirilmesi yetkisiyle beraber yeniden hareket kazanan kent, Çin’in ekonomik büyümesinin öncüsü olmuştur.

21. yüzyılda Şanghay, artan işçi göçü, büyük gelir uçurumu ve çevresel sorunlar gibi kentsel sorunlarla mücadele etmektedir. Gökdelenler ve modern yaşam tarzı, sıklıkla Çin’in ekonomik kalkınmasına referans olarak gösterilse de, kent sorunları henüz çözüme kavuşturulmuş değildir.

İsim[değiştir | kaynağı değiştir]

Çincede "Şanghay" ismi (shàng/zan; "üstünde") ile (hǎi/hae; "deniz") karakterlerinden oluşur. Bu iki karakter bir arada "denizin üstünde" anlamını oluşturur.

Şanghay'nın ismi Çincede resmî olarak "" (/Vu2) şeklinde kısaltılır. Bu, Jin Hanedanı (4-5. yüzyıl) döneminde Suzhou Deresi ağzının denize doğru gitmek için kullanılan ana yol olduğu zamanlarda bu dere ağızına verilen "沪渎" (Hù Dú/Vu Doh, "Zıpkın Hendeği") isminin kaynaşık halidir.[3] Bu kısaltma, günümüzde Şanghay Belediyesi'ne kayıtlı olan tüm motorlu araçlara dağıtılan araba plakalarında çıkar.[4]

(Shēn) ya da (Shēnchéng, "Shen Şehri"), M.Ö. 3. yüzyılda günümüz Şanghay'ın yurtluk olarak dahil olduğu Chu devletinin bir asilzadesi ve devlet başkanı olan Chunshen Jun (春申君)'den kaynaklanan ve o dönemde Şanghay için kullanılan bir isimdir.[3] Şanghay merkezli spor takımları ve gazeteler bunu kendi isimlerinde kullanırlar, ör. Şanghay Şenhua ZÇ ve Shen Bao.

İngilizcede Şanghay'a çeşitli takma isimleri verilmiştir, ör. "Pearl of the Orient" (Doğu'nun İncisi) ve "Paris of the East" (Doğu'nun Paris'i).[5][6]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Antik tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüz Şanghay'ın batı kısmında 6000 yıl öncesine kadar insanların yaşadığı bilinmektedir.[7] İlkbahar ve Sonbahar Dönemi (yaklaşık M.Ö. 771 ila 476) boyunca Wu Krallığı'na aitti; bu sonra Yue Krallığı tarafından fethedildi, Yue de sonradan Chu Krallığı tarafından fethedildi.[8] Savaşan Devletler Çağı (M.Ö. 475) sırasında Şanghay, Savaşan Devletlerin Dört Efendisi'nin biri olan Chu Devleti asilzadesi Chunshen Jun'un yurtluğuna aitti. O, Huangpu Irmağı'nın kazısını emretti. Irmağa o dönemde verilen "Chunshen Irmağı" ismi, Şanghay'ın "Shēn" ismiyle bilinmesine yol verdi.[8] Sonra, Şanghay civarlarında yaşayan balıkçılar "" adında bir balıkçılık aracı yarattı; bu isim, Eski Şehir'in kuzeyindeki Suzhou Deresi'nin çıkışından kaynaklanır ve şehrin tümü için yaygın bir takma ismi ve kısaltma haline geldi.[9]

İmparatorluk tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

11. yüzyılda inşa edilen Songjiang Meydanı Pagodası.

Tang ile Song hanedanlıkları boyunca, günümüz Qingpu semtindeki Qinglong Kasabası (青龙镇) büyük bir ticaret limanıydı. 746 yılında kurulan bu kasabada 13 tane tapınak ve 7 tane pagoda vardı; "Güneydoğu'daki büyük kasaba" olarak bilinirdi. Song Hanedanı alimi ve sanatçısı Mi Fu, kasabanın başkanı olarak görev yaptı. Liman, Yangtze ve Çin sahillerindeki eyaletlerin yanı sıra Japonya ve Silla gibi yabancı ülkelerle gelişen ticaret yaşadı.[10]

1320'de inşa edilen Zhenru Tapınağı'ndaki Mahavira Salonu.

Song Hanedanı'nın sonunda, bölgedeki ticaretin merkezi Wusong Nehri'nin akış aşağısından Şanghay'a geçmişti.[11] Eskiden sadece bir köy olan Şanghay'ın statüsü 1074 yılında pazar kasabası seviyesine yüksetildi. Deniz kıyısını dengede tutmak için Şanghay'ın önceden var olan bir hendeğe ek olarak 1172 yılında ikinci bir deniz duvarı dikildi.[12] 1292 yılı Yuan Hanedanı döneminden ta 1927'de Şanghay'ın resmen belediye olarak tanınmasına kadar Şanghay'ın merkezi, merkezi günümüz Songjiang Semti'nde bulunan Songjiang Prefektörlüğü'nün bir kontluğu olarak idare edilirdi.[13]

Ming Hanedanı döneminde yer alan iki farklı hadise, Şanghay'ın kalkınmasını teşvik etti. Şehri Japon korsanların yürüttüğü baskınlardan korumak için 1554'te ilk kez bir şehir duvarı dikildi. Duvarın yüksekliği 10 metre, çevresi de 5 kilometre.[14] 1602 yılında, yani İmparator Wanli'nin yönetimi sırasında, Şanghay'a bir şehir tanrısı tapınağı inşa edildi. Bu onur genellikle valilik başkentlerine ayrılırdı ve normalde Şanghay gibi düşük siyasi statüsü olan bir kontluk merkezine ayrılmazdı. Çin tarihinde uzman bilginlerin teorilerine göre, Şanghay'a bu onurun verilmesi şehrin siyasî öneminden çok ekonomik önemini yansıttı.[14]

17. yüzyıl duvarlı Eski Şehir resmi.

Çing Hanedanı boyunca Şanghay, merkez hükümetin uyguladığı iki önemli politika değişikliğinin sonucu olarak Yangtze Nehri Deltası'nın en önemli deniz limanlarından biri oldu: 1525 yılından beri deniz araçlarına uygulanan Ming Hanedanı yasağı, 1684 yılında İmparator Kangxi tarafından kaldırıldı; 1732 yılında ise İmparator Qianlong, Jiangsu Eyaleti'nin gümrük idaresi ()ni prefektörlük başkenti Songjiang'dan Şanghay'a taşıdı, ve Şanghay böylece Jiangsu'nun dış ticaretinin gümrük tahsildarlığı üzerindeki özel kontrolü elde etti (bkz: Gümrük Binası). Bu iki kritik kararın sonucu olarak Şanghay, politik hiyerarşi kapsamındaki en düşük idari seviyede olmasına rağmen 1735'te artık alt Yangtze bölgesinin ana ticaret limanı haline gelmişti.[15]

Yükseliş ve altın çağ[değiştir | kaynağı değiştir]

1884 yılı Şanghay haritası; Çin bölgesi sarı, Fransız bölgesi kırmızı, İngiliz bölgesi mavi, ve Amerikan bölgesi turuncu olarak gösterilmiştir

19. yüzyılda Avrupalıların Şanghay'ı bol ekonomik ve ticari potansiyeli olan bir yer olarak görmeleriyle Şanghay, bütün Dünya'dan insanların dikkatini çekmeye başladı. I. Afyon Savaşı (1839–1842) boyunca Britanya kuvvetleri şehri işgâl etti.[16] Savaş, Nanking Antlaşması'nın imzalanmasıyla sona erdi, ve antlaşma kapsamında Şanghay, uluslararası ticarete açılmış beş antlaşma limanından biri oldu.[17] Humen (1843), Wangxia (1844) ile Huangpu (1844) antlaşmalarının imzalanmasıyla Çinliler, Avrupalılar ile Amerikalıların Çin topraklarında ticaret yapma isteklerini kabul etmeye mecbur kaldılar. Britanya, Fransa ve Amerika Birleşik Devletleri, hala Çinliler tarafından yönetilen duvarlı Şanghay şehrinin dışında kendi kolonilerini kurmaya başladı.[18]

Hâlâ Çin yönetiminde bulunan Şanghay Eski Şehri, 1853 yılında Küçük Kılıçlar Topluluğu'nun eline düştü, ancak Şubat 1855'te Çing Hükümeti bu alanı geri kazandı.[19] Yabancı yerleşimleri idare etmek için 1854 yılında Şanghay Belediye Konseyi kuruldu. 1860 ile 1862 yılları arasında Taiping isyancıları, Şanghay'a iki kez saldırı işledi ve şehrin doğu ve güney kenarlarındaki mahalleleri imha etti, ancak şehri fethedemediler.[20] 1863'te Suzhou Deresi'nin güneyi (Huangpu Semti'nin kuzeyi)ndeki İngiliz yerleşimi ile derenin kuzeyi (Hongkou Semti'nin güneyi)ndeki Amerikan yerleşimi bir araya gelip Şanghay Uluslararası İmtiyaz Bölgesi'ni kurdu. Fransa, Şanghay Belediye Konseyi'ne katılmayı reddedip, şehrin güneyi ve güneybatısında kendi imtiyaz bölgesini yönetti.[21]

1911'de Eski Şehir surlarının sökülmesi

Birinci Çin-Japon Savaşı'nın sonucu olarak imzalanan Şimonoseki Antlaşması, Japonya'nın da Şanghay'da yerleşim kuran yabancı güçlerden birisi olmasına yol verdi. Japonya, Şanghay'daki ilk fabrikaları inşa ettirdi; diğer yabancı güçler ise ancak bunun ardından aynısını yapmaya başlamıştır. Şanghay'daki bütün bu uluslararası faaliyetler, şehre "Çin'in Büyük Atina'sı" lakabının verilmesine neden oldu.[22] 1914'te Şanghay Eski Şehri'n duvarları, şehrin büyümesine engel olması nedeniyle söküldü. Temmuz 1921'de Çin Komünist Partisi, Fransız İmtiyaz Bölgesi'nde kuruldu.[18] 30 Mayıs 1925 tarihinde, Japon sahipliğinde bulunan bir pamuklu dokuma fabrikasının bir çalışanı Japon bir ustabaşı tarafından silahla vurularak öldürülmesiyle 30 Mayıs Olayı'na patlak verilmiş olundu.[23] Bu olayın akabinde, şehirdeki işçiler, emperyalizme karşı genel grevde bulunmaya başladı; bunlar, Çin milliyetçiliğinin yükselişinde katkıda bulunan millet çapı protestolara dönüştü.[24]

Şanghay'ın altın çağı, 7 Temmuz 1927 tarihinde şehrin belediye statüsüne yükseltilmesiyle başladı.[18][25] Bu yeni belediye, 494,69 km2'lik bir alanı kapsadı, ve bu alanın içine günümüz Baoshan, Yangpu, Zhabei, Nanshi ve Pudong semtleri dahil edildi, ancak yabancı imtiyaz bölgeleri bu yeni belediyenin kapsamında değildi.[25] Çinli bir belediye başkanı ve bir belediye konseyinin önderliği altında, yeni şehir hükümetinin ilk görevi – Büyük Şanghay Planı – yabancı imtiyaz bölgelerinin sınırları haricinde, Yangpu semtine bağlı Jiangwan kasabasında yeni bir şehir merkezi kurmaktı. Bu planın kapsamında yeni halk müzesi, kütüphane, spor stadyumu ve belediye binası vardı; bunların inşası kısmen tamamlandı, ancak Japon kuvvetlerinin Şanghay'ı ele geçirmesiyle yarıda kesildi.[26]

1930'larda Şanghay şehri gelişti ve Asya-Pasifik bölgesinin ana ticari ve finansal merkezlerden biri oldu.[27] Dünya'nın her kıtası ve birçok farklı ülkeden insan, Şanghay'a yaşamak ve çalışmak için geldi. Uzun zaman Şanghay'da oturan insanlar kendilerini "Shanghailander" olarak tanımlardı, ve bunların bazıları nesiller boyunca Şanghay'da kaldı.[28] 1920 ve 1930'larda, yeni kurulmuş Sovyetler Birliği'nden kaçan neredeyse 20.000 Beyaz göçmen Şanghay'a yerleşti.[29] Bu Şanghay Rusları, şehirdeki en büyük ikinci yabancı topluluğu teşkil etti. 1932'de Şanghay, Dünya'nın en büyük beşinci şehri olmuştu ve yabancı ülkelerden gelmiş neredeyse 70.000 sakini vardı.[30] 1930'larda Avrupa'dan kaçan yaklaşık 30.000 Yahudi mülteci de şehre vardı;[31] bunların büyük çoğunluğu, Şanghay Gettosu'nda yaşadı.

Japon istilası[değiştir | kaynağı değiştir]

Alevlerle yanan Zhabei Semti (1937)

28 Ocak 1932 tarihinde Japon kuvvetleri, Çinlilerin direnişi karşısında Şanghay'ı istila etti. 10.000'den fazla dükkan ve yüzlerce fabrikanın imha edilmesiyle Zhabei Semti harap edildi. Yaklaşık 18.000 sivil öldürüldü, yaralandı veya kayıp ilan edildi.[18] 5 Mayıs'ta ancak ateşkes yapıldı.[32] 1937 yılında Şanghay Muharebesi, Şanghay'ın Uluslararası ve Fransız imtiyaz bölgeleri haricindeki, Çin yönetimi altındaki bölgelerin Japonya tarafından işgâl edilmesiyle sonuçlandı. Şehrin işgâl altındaki bölgelerinde kalan insanlar, günlük şekilde açlık, baskı, ve bazen ölüm gibi birçok acıya maruz kaldılar.[33] Yabancı imtiyaz bölgeleri 8 Aralık 1941 tarihinde en sonunda Japon işgâline uğradı ve Japonya'nın 1945'teki teslim oluşuna kadar işgâl altında kaldı; bu dönem boyunca çok sayıda savaş suçu işlendi.[34]

27 Mayıs 1949 tarihinde Halk Kurtuluş Ordusu, Şanghay Harekâtı sırasında şehri kendi kontrolü altına aldı. Yeni kurulmuş Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) devletinde Şanghay, Pekin ile Tientsin haricinde kendi etrafındaki diğer eyaletlerle birleştirilmemiş tek belediyelerden biridir.[35] ÇHC zaferi nedeniyle yabancı yatırımların geri çekilmesi kapsamında çoğu yabancı firma, ofislerini Şanghay'dan Hong Kong'a taşıdı. [36]

Çağdaş dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

Şehir manzarası[değiştir | kaynağı değiştir]

Puxi'den Lujiazui manzarası
Bund'dan Şanghay'a bakan gece panoraması
Pudong'dan Bund'a bakan panoramik manzara

Şehir mimarisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Politika[değiştir | kaynağı değiştir]

İdari yapılanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Şanghay, Çin Halk Cumhuriyeti Hükümeti'nin doğrudan yönetimi altındaki dört belediyeden biri olup,[37] 16 tane farklı ilçe düzeyi semte bölünür.

Şanghay'ın idarî yapılanması
Bölüm kodu[38] İdari bölüm Alan (km2)[39] Toplam nüfus 2017[39] Koltuk Posta kodu
310000 Şanghay 6340,50 24.183.300 Huangpu 200000
310101 Huangpu 20,46 654.800 Waitan Bucağı 200000
310104 Xuhui 54,76 1.088.300 Xujiahui Bucağı 200000
310105 Changning 38,30 693.700 Jiangsu Lu Bucağı 200000
310106 Jing'an 36,88 1.066.200 Jiangning Lu Bucağı 200000
310107 Putuo 54,83 1.284.700 Zhenru Kasabası Bucağı 200000
310109 Hongkou 23,46 799.000 Jiaxing Lu Bucağı 200000
310110 Yangpu 60,73 1.313.400 Pingliang Lu Bucağı 200000
310112 Minhang 370,75 2.534.300 Xinzhuang kasabası 201100
310113 Baoshan 270,99 2.030.800 Youyi Lu Bucağı 201900
310114 Jiading 464,20 1.581.800 Xincheng Lu Bucağı 201800
310115 Pudong 1210,41 5.528.400 Huamu Bucağı 201200 & 201300
310116 Jinshan 586,05 801.400 Shanyang kasabası 201500
310117 Songjiang 605,64 1.751.300 Fangsong Bucağı 201600
310118 Qingpu 670,14 1.205.300 Xiayang Bucağı 201700
310120 Fengxian 687,39 1.155.300 Nanqiao kasabası 201400
310151 Chongming 1185,49 694.600 Chengqiao kasabası 202100

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Şanghay, Çin'in patlayan ekonomisinin pek büyük başarıların elde edindiği bir yerdir.[40][41] Finans ve inovasyonun küresel bir merkezi[42][43] ve iş, ticaret ve ulaşımın ulusal bir merkezidir.[44] Şanghay Limanı, Dünya'nın en işlek konteyner limanıdır.[45] 2018 yılı itibarıyla Şanghay'nın 3,27 trilyon RMB (494 bilyon ABD$)'lik GSYİH'sı var; bu, Çin GSYİH'sının %3,63'ünü oluşturur.[1][46] Şanghay'daki kişi başına GSYİH ise 135.212 RMB (20.245 ABD$). Şanghay'nın en büyük altı endüstrisi – yani perakendecilik, finans, bilgi teknolojisi, gayrimenkul, makine imalatı ve otomotiv imalatı – şehir GSYİH'sının yaklaşık yarısını oluşturur.[47] 2018 yılı itibarıyla Şanghay sakinlerinin kişi başına ortalama harcanabilir geliri 64.183 RMB (9.695 ABD$); böylece Şanghay, Çin'in en zengin şehirlerinden biridir.[1] Bununla birlikte, Economist Intelligence Unit'in yürüttüğü çalışmaya göre Şanghay, yaşam açısından Çin anakarasının en pahalı şehridir.[48]

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihî nüfus
Yıl Nüfus   %± Artış  
1954[49] 6.204.400 —    
1964[49] 10.816.500 5,72%
1982[49] 11.859.700 0,51%
1990[49] 13.341.900 1,48%
2000[49] 16.407.700 2,09%
2010[49] 23.019.200 3,44%
2015[50] 24.152.700 0,97%
2016[50] 24.197.000 0,18%
2017[50] 24.183.300 −0,06%
2018[1] 24.237.800 0,23%
Nüfus büyüklüğü idari bölümlerdeki değişikliklerden etkilenebilir.

2018 yılı itibarıyla Şanghay'nın toplam 24.237.800 kişilik nüfusu var; bunların %59,7'si (14.551.300 insan) yerel hukou sahibi, yani oturumu Şanghay'a kayıtlı olan Çin vatandaşlarıdır.[1] 2010 yılı millî nüfus sayımına göre, Şanghay nüfusunun %89,3'ü kentsel alanlarda, %10,7'si ise kırsal alanlarda yaşamaktadır.[51] Toplam idarî alanının nüfusu açısından Şanghay, Çin'deki doğrudan yönetilen şehirlerin arasında Çongçing'den sonra en büyük ikinci belediyedir, ancak Çongçing'de kentsel alanlarda yaşayan nüfusun çok daha az olmasından ötürü Şanghay yine genel olarak Çin'in en büyük şehri olarak sayılır.[52] OECD verilerine göre, Şanghay'ın metropolitan alanı tahminen 34 milyon kişi barındırmaktadır.[53]

Şanghay Belediye İstastistik Bürosu'na göre, Şanghay'da yaklaşık 157.900 yabancı uyruklu sakin var; bunların arasındaki en büyük grupları Japonlar (28.900 kişi), ABD'liler (21.900 kişi) ve Koreliler (20.800 kişi) teşkil eder.[54] Diğer kaynaklarca bu yabancı nüfusun sayısı çok daha yüksek olduğu tahmin edilmektedir.[55] Şanghay ayrıca yurtiçinde göç eden vatandaşların en büyük varış noktalarından biridir: Şanghay sakinlerinin %40,3'ü (9,8 milyon insan), Çin'in diğer bölgelerinden gelen insanlardır.[1]

Şanghay'daki kayıtlı sakin nüfusu arasındaki beklenen yaşam süresi 83,6 yıl olup,[56] Çin anakarasındaki tüm şehirlerin arasındaki en yüksek beklenen yaşam süresidir. Bu ancak nüfusun yaşlanmasına da yol vermiştir: 2017'de şehirdeki kayıtlı nüfusun %33,1'i (4,8 milyon kişi) 60 yaş ve üzerindeydi.[57] 2017'de Çin Hükümeti, Şanghay'a nüfus kontrolleri uyguladı; bu, yıl sonuna kadar nüfusun 10.000 kişi azalmasına neden oldu.[58]

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Şanghay, Çin'de yüksekeğitimin önemli bir merkezidir. 2018 yılı sonu itibarıyla Şanghay'da 64 tane yükseköğretim kuruluşu, 913 tane ortaokul ve lise, 721 tane ilkokul ve 30 tane özel okul var.[1] Çin'in en prestijli üniversitelerin birkaç tanesi Şanghay'da bulunur; ör. Fudan Üniversitesi, Şanghay Jiao Tong Üniversitesi, Tongji Üniversitesi ve Doğu Çin Normal Üniversitesi. Bu üniversiteler hepsi Çin Hükümeti'nin birinci sınıf, küresel üniversiteler inşa etmek amacıyla kurduğu "985 Nolu Proje" (985工程 Jiǔbāwǔ gōngchéng) üyeleridir.[59] 2002 yılında Fudan Üniversitesi, Washington Üniversitesi (St. Louis) ile beraber bir ortak EMBA programı kurdu; bu, sürekli olarak Dünya'nın en iyi EMBA programlarından biri olarak seçilmiştir.[60][61] Şehir hükümetine ait eğitim ajansı Şanghay Belediye Eğitim Komisyonu'dur.

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Pudong Havalimanı'ndan yola çıkan bir maglev treni.

Şanghay'da iki tane sivil havalimanı mevcuttur: Şanghay–Hongqiao ile Şanghay–Pudong uluslararası havalimanları. Pudong Havalimanı, Asya'nın en işlek havalimanlarından biridir, ve burada iç ve bölgesel hatlara ek olarak çok sayıda kıtalararası uçuş hattı da mevcuttur. Şanghay Maglev Treni, Pudong Havalimanı ile Şanghay metrosunun bir durağı olan Longyang Lu arasında yüksek hızlı tren hizmeti sunup, havalimanı ile şehir merkezi arasındaki ulaşım süresini büyük oranda azaltır. Hongqiao Havalimanı'ndan da çok sayıda yerel ve kısa mesafeli uluslararası varış noktasına hizmet sunulmaktadır, bu havalimanı da metro ve demiryolu ile ulaşılabilir.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

7 Temmuz 2007’de küresel ısınmaya karşı yedi kıtada gerçekleştirilen Live Earth konserlerinin Asya ayağı gibi ses getiren organizasyonlar bulunmaktadır.

Şanghay, Mayıs-Ekim 2010'da Expo 2010 Dünya Fuarı'na ev sahipliği yapmıştır.

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Son dönemde kentin ev sahipliği yaptığı küresel etkinlikler arasında Çin Grand Prix ve erkekler tenisinde yılın en iyi 8 isminin katıldığı Şanghay Masters.

Uluslararası ilişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Şanghay, Dünya'nın önemli ekonomik ve ticari merkezlerinden biri olup, birçok yabancı ülkenin diplomatik temsilciliğine ev sahipliği yapmaktadır. Bunun dışında Şanghay şehri, çeşitli Avrasya ülkelerinin siyaset, ekonomi ve güvenlik dallarında işbirliğine girdiği Şanghay İşbirliği Örgütü'nun kuruluşuyla uluslararası siyasete kendi damgasını vurmuş oldu.

Şanghay, aşağıdaki bölgeler, şehirler, ve kontluklarla kardeş şehir anlaşmasına girmiştir.[62]

Çekya başkenti Prag, 2017 yılında Şanghay ile kardeş şehir anlaşmasına girdi. Prag Şehir Konseyi, Ocak 2020'de Tayvan başkenti Taipei ile de bir kardeş şehir anlaşmasını imzaladı. Çin Hükümeti, bunun Tek Çin politikasına aykırı olduğu ve Çin'in toprak bütünlüğüne ihlâl ettiği kanaatinde olduğu için Şanghay, buna karşılık olarak Prag ile olan kardeş şehir ilişkisini sonlandırmaya karar verdi.[63][64][65]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g 2018年上海市国民经济和社会发展统计公报 [Statistical Communiqué of Shanghai on the 2018 National Economic and Social Development]. tjj.sh.gov.cn (Çince). Shanghai Municipal Statistics Bureau. 1 Mart 2019. 29 Ekim 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2019.  Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |url-status= ve |ölüurl= kullanıldı (yardım)
  2. ^ "T.C. Dışişleri Bakanlığı Şanhay Başkonsolosluğu". T.C. Dışişleri Bakanlığı. 28 Eylül 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2020. 
  3. ^ a b "Arşivlenmiş kopya" "申","沪"的由来 (Çince). Shanghai Municipal People's Government. 14 Haziran 2018 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ocak 2011.  Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |url-status= ve |ölüurl= kullanıldı (yardım)
  4. ^ 中华人民共和国机动车号牌 [License plate of motor vehicle of the People's Republic of China] (PDF) (Çince). Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Güvenlik Bakanlığı. 28 Eylül 2007. 3 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından Arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Eylül 2019.  Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |url-status= ve |ölüurl= kullanıldı (yardım)
  5. ^ Moraski, Brittney (20 July 2011). "Shanghai brings a touch of home". Daily Press. 28 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 July 2011. 
  6. ^ "Shanghai: Pearl of the Orient". Meetingsfocus.com. 7 April 2013. 17 April 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 July 2013.  Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |url-status= ve |ölüurl= kullanıldı (yardım)
  7. ^ "The Shanghainese of 6000 Years Ago – the Majiabang Culture". Shanghai Qingpu Museum. 15 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2014.  Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |url-status= ve |ölüurl= kullanıldı (yardım)
  8. ^ a b "Ancient History". cultural-china.com. 16 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2014.  Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |url-status= ve |ölüurl= kullanıldı (yardım)
  9. ^ "Arşivlenmiş kopya" "申"、"沪"的由来. www.shanghai.gov.cn (Çince). 6 Eylül 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2019.  Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |url-status= ve |ölüurl= kullanıldı (yardım)
  10. ^ 上海青浦青龙镇遗址 [Ruins of Qinglong Town in Qingpu, Shanghai]. Institute of Archaeology, Chinese Academy of Social Sciences. 24 Mart 2017. 31 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Temmuz 2017. 
  11. ^ 青龙镇考古:上海首个贸易港,为何人称"小杭州". Thepaper.cn. 10 Aralık 2016. 11 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Temmuz 2017. 
  12. ^ Danielson, Eric N., Shanghai and the Yangzi Delta, 2004, p.9.
  13. ^ Danielson, Eric N., Shanghai and the Yangzi Delta, 2004, p.9, pp.11–12, p.34.
  14. ^ a b Danielson, Eric N., Shanghai and the Yangzi Delta, 2004, p.10.
  15. ^ Danielson, Eric N., Shanghai and the Yangtze Delta, 2004, pp.10–11.
  16. ^ Rait, Robert S. (1903). The Life and Campaigns of Hugh, First Viscount Gough, Field-Marshal 7 Nisan 2016[Tarih uyuşmuyor] tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Volume 1. p. 267–268
  17. ^ "The Opium war (or how Hong Kong began)". South China Morning Post. 6 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2016. 
  18. ^ a b c d 上海通志 总述 [General History of Shanghai – Overview] (Çince). Office of Shanghai Chronicles. 1 Temmuz 2008. 25 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ekim 2019. 
  19. ^ Scarne, John. Twelve years in China 28 Temmuz 2014[Tarih uyuşmuyor] tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Edinburgh: Constable, 1860: 187–209.
  20. ^ Williams, S. Wells. The Middle Kingdom: A Survey of the Geography, Government, Literature, Social Life, Arts, and History of the Chinese Empire and its Inhabitants, Vol. 1, p. 107. Scribner (New York), 1904.
  21. ^ "Shanghai International Settlement". Flag of the World. 14 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ekim 2019. 
  22. ^ Gordon Cumming, C. F. (Constance Frederica), "The inventor of the numeral-type for China by the use of which illiterate Chinese both blind and sighted can very quickly be taught to read and write fluently", London : Downey, 1899, archive.org 29 Temmuz 2014[Tarih uyuşmuyor] tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  23. ^ Ku, Hung-Ting [1979] (1979). Urban Mass Movement: The May Thirtieth Movement in Shanghai. Modern Asian Studies, Vol.13, No.2. pp.197–216
  24. ^ Cathal J. Nolan (2002). The Greenwood Encyclopedia of International Relations: S-Z. Greenwood Publishing Group. s. 1509. ISBN 978-0-313-32383-6. 
  25. ^ a b 第一卷 建置沿革 (Çince). Office of Shanghai Chronicles. 2 Temmuz 2008. 25 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ekim 2019. 
  26. ^ Danielson, Eric N., Shanghai and the Yangzi Delta, 2004, p. 34.
  27. ^ Scott Tong (Ekim 2009). "Shanghai: Global financial center? Aspirations and reality, and implications for Hong Kong" (PDF). Hong Kong Journal. 24 Haziran 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2011. 
  28. ^ Shanghai: Paradise for adventurers. CBC – TV. Legendary Sin Cities. 1 Nisan 2009[Tarih uyuşmuyor] tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  29. ^ "Shanghai's White Russians (1937)". SHANGHAI SOJOURNS. 21 Ağustos 2018. 24 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ekim 2019. 
  30. ^ "All About Shanghai. Chapter 4 – Population 20 Mayıs 2010[Tarih uyuşmuyor] tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". Tales of Old Shanghai.
  31. ^ "Shanghai Sanctuary 14 Ağustos 2009[Tarih uyuşmuyor] tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". Time. 31 July 2008.
  32. ^ 图说上海一二八事变----战争罪行. www.archives.sh.cn (Çince). 4 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2019. 
  33. ^ Nicole Huang, "Introduction," in Eileen Chang, Written on Water, translated by Andrew F. Jones (New York: Columbia University Press, 2005),XI
  34. ^ 149 comfort women houses discovered in Shanghai 1 Aralık 2008[Tarih uyuşmuyor] tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Xinhua,16 June 2005.
  35. ^ Changhai est tombé sans combat 28 Eylül 2011[Tarih uyuşmuyor] tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Le Monde, 27 May 1949.
  36. ^ Thomas, Thompson (1979). China's Nationalization of Foreign Firms: The Politics of Hostage Capitalism, 1949–1957 (PDF). University of Maryland School of Law. s. 16. ISBN 0-942182-26-X. 23 Şubat 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Kasım 2019. 
  37. ^ 中国的行政区划——省级行政单位 [Administrative divisions in China – Provincial-level administrative divisions] (Çince). The Central People's Government of the People's Republic of China. 17 Nisan 2009. 15 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2019. 
  38. ^ 国家统计局统计用区划代码 (Çince). National Bureau of Statistics of the People's Republic of China. 5 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  39. ^ a b "2.2 LAND AREA, POPULATION AND DENSITY OF POPULATION IN DISTRICTS (2017)". Shanghai Municipal Statistics Bureau. Erişim tarihi: 2 Ekim 2019. 
  40. ^ Hunt, Katie (21 Mayıs 2008). "Shanghai: China's capitalist showpiece". BBC News. 6 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ağustos 2008. 
  41. ^ "Of Shanghai... and Suzhou". The Hindu Business Line. 27 Ocak 2003. 19 Ağustos 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2008. 
  42. ^ "The Global Financial Centres Index 26" (PDF). Z/Yen. Eylül 2019. s. 17. 3 Ekim 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2019. 
  43. ^ Yu, Sheila (7 Mart 2017). "Shanghai tops next global innovation hub ranking". TechNode. 31 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2019. 
  44. ^ 上海简介 (Çince). 国务院新闻办公室. 4 Aralık 2009. 4 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2019. 
  45. ^ "Top 50 World Container Ports". World Shipping Council. 4 July 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 October 2019. 
  46. ^ 2018年经济运行保持在合理区间,发展的主要预期目标较好完成. www.gov.cn (Çince). GOvernment of the People's Republic of China. 2019. 4 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2019. 
  47. ^ 主要年份六大支柱产业增加值 (Çince). Shanghai Municipal Statistics Bureau. 4 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2012. 
  48. ^ EIU: Chinese cities cost less to live in 22 Mart 2017[Tarih uyuşmuyor] tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Shanghai Daily, Ding Yining, 21 March 2017.
  49. ^ a b c d e f "Basic Statistics on National Population Census". Shanghai Bureau of Statistics. 1 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2019. 
  50. ^ a b c "2.1 TOTAL HOUSEHOLDS,POPULATION,DENSITY OF REGISTERED POPULATION AND LIFE EXPECTANCY (1978~2017)". Shanghai Municipal Statistics Bureau. Erişim tarihi: 1 September 2019. 
  51. ^ 上海人口分布呈现城市化发展和郊区化安居态势. Shanghai Statistics Bureau of Statistics. 23 Eylül 2011. 26 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  52. ^ Chan, Kam Wing (2007). "Misconceptions and Complexities in the Study of China's Cities: Definitions, Statistics, and Implications" (PDF). Eurasian Geography and Economics. 48 (4), s. 383–412. doi:10.2747/1538-7216.48.4.383. 15 Ocak 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2011.  p. 395
  53. ^ Justina, Crabtree (20 Eylül 2016). "A tale of megacities: China's largest metropolises". CNBC. 9 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Aralık 2017. 
  54. ^ "2.11 RESIDENT FOREIGNERS IN SHANGHAI IN MAIN YEARS". www.stats-sh.gov.cn. Shanghai Municipal Statistics Bureau. 22 Mart 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2019. 
  55. ^ "Shanghai Population 2015 – World Population Review". worldpopulationreview.com. 18 March 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2015.  Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |url-status= ve |ölüurl= kullanıldı (yardım)
  56. ^ 上海户籍人口人均期望寿命83.63岁,女性超86岁 (Çince). Xinhua News. 14 Şubat 2019. 22 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2019. 
  57. ^ "2.6 AGE STRUCTURE OF REGISTERED POPULATION IN DISTRICTS (2017)". www.stats-sh.gov.cn. Shanghai Municipal Statistics Bureau. 22 Mart 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2019. 
  58. ^ Roxburgh, Helen (19 Mart 2018). "China's radical plan to limit the populations of Beijing and Shanghai". the Guardian. 20 Mart 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Nisan 2018.  Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |url-status= ve |ölüurl= kullanıldı (yardım)
  59. ^ "Shanghai 985 Project Universities list". China's University and College Admission System. 28 Ekim 2019 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2019.  Birden fazla |arşivurl= ve |archive-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |url-status= ve |ölüurl= kullanıldı (yardım)
  60. ^ "Business school rankings from the Financial Times - FT.com". rankings.ft.com. 18 Mart 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2020. 
  61. ^ "Executive MBA in Shanghai | WashU Olin Business School". olin.wustl.edu. 18 Mart 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2020. 
  62. ^ "市级友好城市" (Çince). wsb.sh.gov.cn. 20 Mart 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2020. 
  63. ^ Matej Šimalčík, Adam Kalivoda (25 Şubat 2020). "Sister-City Relations and Identity Politics: The Case of Prague, Beijing, Taipei, and Shanghai" (İngilizce). The Diplomat. Erişim tarihi: 22 Mart 2020. 
  64. ^ Yeung, Jessie (16 Ocak 2020). "Prague's tryst with Taipei sees Shanghai spurned in sister city love triangle" (İngilizce). CNN. Erişim tarihi: 22 Mart 2020. 
  65. ^ "Shanghai terminates sister-city ties with Prague" (İngilizce). China Daily. 15 Ocak 2020. Erişim tarihi: 22 Mart 2020. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]